 |
| Đỗ Quý Doãn, Thứ trưởng VH-TT Nguồn: hue.vnn.vn |
Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí đã quy định chức năng của báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu của đời sống xã hội, là cơ quan ngôn luận của tổ chức Ðảng, Nhà nước, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và là diễn đàn của nhân dân. Ðồng thời, Luật cũng quy định sáu nhiệm vụ quan trọng của báo chí, trong đó có việc thông tin trung thực tình hình trong nước và thế giới phù hợp lợi ích của đất nước, của nhân dân, tích cực đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực, cổ vũ các nhân tố mới, điển hình tiên tiến.
Nghị quyết T.Ư 6 (lần 2) khóa VIII đã xác định báo chí là một kênh giám sát cán bộ, đảng viên. Với trách nhiệm mà Ðảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, việc báo chí đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, góp phần làm lành mạnh các quan hệ xã hội; xây dựng một đất nước dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh là nhiệm vụ hết sức nặng nề và cũng rất vinh quang của báo chí cách mạng Việt Nam.
Trong những năm qua, ngoài các nhiệm vụ quan trọng khác, báo chí nước ta đã cùng với toàn Ðảng, toàn dân đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng và bước đầu đã thu được những kết quả đáng khích lệ, tạo được niềm tin trong các tầng lớp nhân dân đối với sự lãnh đạo của Ðảng, Nhà nước và sự phát triển của đất nước. Qua thông tin báo chí phát hiện các cơ quan chức năng đã tiến hành việc thanh tra, kiểm tra và kiên quyết đưa ra ánh sáng nhiều vụ việc tiêu cực nghiêm trọng, có biện pháp xử lý kịp thời, nghiêm minh theo đúng các quy định của pháp luật.
Trong đấu tranh chống tiêu cực, báo chí đã dũng cảm, kiên trì, bám sát vụ việc, sớm chỉ ra các tình tiết và tính chất nghiêm trọng, phanh phui những thủ đoạn tinh vi của những kẻ tham nhũng, tiêu cực; kiên quyết đấu tranh phê phán các hành vi dung túng, bao che và tiếp tay cho tiêu cực, tham nhũng của một số cán bộ, công chức thoái hóa, biến chất trong bộ máy chính quyền các cấp. Những thông tin trên báo chí đã hỗ trợ tích cực cho các cấp ủy đảng, chính quyền và các ngành chức năng trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực - một cuộc chiến hết sức gay go, phức tạp đầy thử thách, khó khăn. Báo chí cũng đã thông tin đầy đủ kịp thời về những chủ trương, biện pháp của Ðảng, Nhà nước trong việc thể hiện quyết tâm tuyên chiến với tệ tham nhũng, trong việc chỉ đạo xử lý các vụ việc này một cách nghiêm minh, đúng pháp luật, không bao che, không để lọt tội, nhưng cũng không để oan sai. Mặt khác, việc biểu dương các hành động dũng cảm, mưu trí, kiên quyết của các lực lượng chức năng, đã được báo chí phản ảnh kịp thời, sinh động.
Các vụ việc được nêu trên báo chí trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng đã đáp ứng yêu cầu thông tin của xã hội, được sự đồng tình, ủng hộ cao của cán bộ và nhân dân, góp phần tạo nên áp lực xã hội, cô lập, lên án những kẻ vi phạm pháp luật, cung cấp nhiều tình tiết, bằng chứng cho các cơ quan chức năng. Sự ủng hộ và giám sát của dư luận xã hội trong quá trình đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng đã góp phần thúc đẩy tiến trình điều tra, xem xét, kết luận, xử lý khẩn trương, kiên quyết và triệt để vụ việc.
Có thể nói, báo chí đã có những đóng góp tích cực và quan trọng trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng; thật sự là một kênh phát hiện các vụ việc kịp thời, có hiệu quả, chính vì vậy Ðảng, Nhà nước và nhân dân đánh giá cao vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh này.
Bên cạnh những đóng góp tích cực như đã nêu trên, trong việc thông tin về các vụ việc tiêu cực, nhất là việc thông tin về các vụ án, một số cơ quan báo chí cũng bộc lộ những thiếu sót, khuyết điểm cần nghiêm túc rút kinh nghiệm.
 |
| Báo chí cần đưa tải thông tin có kìm hãm, bởi chống tham nhũng là chống Đảng - Ảnh: DCV Online |
Một số báo chí thông tin thiếu tính nhạy cảm chính trị, thiếu thận trọng, cân nhắc lợi hại, thậm chí, có trường hợp sự việc chưa được xác minh đầy đủ, chưa có căn cứ rõ ràng, đã tùy tiện suy diễn, ám chỉ, làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của tổ chức hoặc cá nhân, gây nghi ngờ, mất lòng tin trong nhân dân.
Tình trạng thông tin không chính xác về nội dung và tính chất sự việc, về tên người, thời gian, vẫn là điều gây bức xúc trong xã hội. Có tờ báo đưa tin theo lối gây sự chú ý của người đọc nhiều khi đã gây hiểu nhầm, nghi ngờ không đáng có giữa những tổ chức và cá nhân có liên quan, gây mất đoàn kết nội bộ. Thậm chí, một số báo đã vi phạm pháp luật nói chung, Luật Báo chí nói riêng khi đăng tin, bài, ảnh không chính xác, sai sự thật, khai thác quá mức đời tư công dân, xâm hại danh dự, nhân phẩm và các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân. Một số trường hợp, khi thông tin sai không thực hiện việc cải chính, xin lỗi theo đúng quy định của pháp luật, càng gây nên sự bực dọc trong dư luận.
Việc thông tin làm lộ bí mật Nhà nước, như đăng nguyên văn các văn bản mật của các cơ quan lãnh đạo, cơ quan quản lý nhà nước, vô tình làm tiết lộ bí mật về kế hoạch, quy trình nghiệp vụ và các biện pháp đấu tranh khác của các cơ quan chức năng trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, vẫn chưa được khắc phục có hiệu quả.
Một số nhà báo khi tác nghiệp khai thác thông tin không đúng đắn, vi phạm nguyên tắc nghiệp vụ, chưa coi trọng tính chân thật của báo chí, bịa đặt phỏng vấn, khai thác các cuộc gặp gỡ riêng, các cuộc trao đổi trên điện thoại để viết bài phỏng vấn mà không được sự đồng ý của người trả lời, tranh chấp thông tin với mục đích thương mại, dùng những tiêu đề bài báo giật gân, đi sâu mô tả những hành vi ăn chơi, trụy lạc của bọn tội phạm, khơi sự tò mò của người đọc...
Có thể khẳng định nguyên nhân dẫn đến các thiếu sót, khuyết điểm trên ở ngay trong thực tiễn hoạt động của báo chí và cơ chế lãnh đạo, quản lý báo chí, mà chủ yếu và trực tiếp nhất là do những nguyên nhân sau:
Trách nhiệm và ý thức chính trị - xã hội của báo chí chưa được quán triệt đầy đủ trong một bộ phận biên tập viên, phóng viên, nhất là một số lãnh đạo cơ quan báo chí. Có trường hợp lãnh đạo cơ quan báo chí thiếu kiến thức về chuyên môn, thiếu gương mẫu, buông lỏng quản lý, tìm cách bao che khuyết điểm khi phóng viên, biên tập viên dưới quyền làm sai. Một bộ phận đội ngũ những người làm báo thiếu sự rèn luyện, thiếu sự hiểu biết căn bản về luật pháp, không am hiểu đầy đủ những nguyên tắc cơ bản về nghiệp vụ báo chí, sa sút đạo đức nghề nghiệp, không ít người chỉ thấy quyền quá lớn, nhưng không thấy hết trách nhiệm, nghĩa vụ của mình. Một bộ phận nhà báo không xác định được trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân, chưa nhận thức đầy đủ vai trò, chức năng của báo chí và quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của công dân...
Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí đã quy định rất cụ thể trách nhiệm, quyền hạn của cơ quan chủ quản báo chí, tuy vậy một số cơ quan chủ quản đã không thể hiện đầy đủ vai trò, trách nhiệm của mình, khoán trắng cho cơ quan báo chí. Cá biệt có cơ quan chủ quản né tránh, không xử lý vi phạm của cán bộ, phóng viên báo chí trực thuộc, mặc dù đã có kết luận của các cơ quan chức năng.
Tổ chức bộ máy và cơ chế hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước về báo chí vừa yếu lại vừa thiếu; trình độ, năng lực đội ngũ cán bộ quản lý báo chí còn có những mặt hạn chế, không theo kịp yêu cầu của thực tiễn hoạt động quản lý nhà nước về báo chí. Các điều kiện bảo đảm cho công tác quản lý không đầy đủ. Trong khi đó, hệ thống báo chí phát triển nhanh cả về số lượng, chất lượng và loại hình. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước chưa được xác định một cách thực sự cụ thể, rõ ràng.
Sự phối hợp giữa Bộ Văn hóa - Thông tin với các cơ quan chủ quản, với các bộ, ngành chức năng, nhất là các cơ quan bảo vệ pháp luật trong việc tổ chức cung cấp thông tin cho báo chí để định hướng dư luận xã hội nhìn chung còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế, chưa có đầu mối cung cấp thông tin chính thức cho báo chí, nên dẫn đến tình trạng nhiều cơ quan báo chí tự khai thác nguồn tin, kể cả những nguồn tin thiếu sự tin cậy.
Tình trạng phân công chưa rõ ràng giữa nhiệm vụ lãnh đạo, định hướng, tư tưởng của cơ quan tham mưu của Ðảng trong lĩnh vực báo chí và chức năng quản lý nhà nước, dẫn đến tình hình vừa chồng chéo, vừa buông lỏng ở nhiều khâu quan trọng; chưa phát huy được vai trò trách nhiệm, chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan làm cho hiệu lực lãnh đạo quản lý báo chí bị hạn chế; chưa nhanh nhạy, kịp thời trong việc chỉ đạo báo chí, thông tin ở những thời điểm nhạy cảm; có lúc chỉ đạo còn chậm, thiếu cụ thể hoặc chưa thật hợp lý, sát hợp tình hình.
Thiếu cơ chế phối hợp giải quyết có hiệu quả các vi phạm trên lĩnh vực báo chí giữa cơ quan quản lý nhà nước và các cơ quan chức năng. Việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm nhìn chung chưa nghiêm, nhiều vụ việc thiếu kết luận rõ ràng, cụ thể. Việc xử lý sai phạm của báo chí vẫn còn nể nang và thiếu sự răn đe cần thiết. Nhiều hành vi vi phạm trong hoạt động báo chí còn thiếu chế tài để xử lý.
Ðể phát huy ưu điểm, khắc phục các thiếu sót, khuyết điểm, nâng cao hơn nữa năng lực và hiệu quả của báo chí trong đấu tranh chống tiêu cực, thời gian tới, các cơ quan lãnh đạo, cơ quan quản lý báo chí, cơ quan báo chí cần tập trung giải quyết tốt một số vấn đề cơ bản sau đây:
Cần tiến hành rút kinh nghiệm về những ưu, khuyết điểm trong việc báo chí đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng trong thời gian qua. Phải khắc phục cho được tình trạng "thương mại hóa", xa rời tôn chỉ, mục đích của một số cơ quan báo chí, đồng thời có biện pháp chấn chỉnh tình trạng một số nhà báo năng lực chuyên môn nghiệp vụ yếu, thiếu bản lĩnh chính trị, sa sút về mặt đạo đức, lợi dụng nghề nghiệp báo chí, cố tình thông tin sai sự thật, sách nhiễu, tiếp tay cho những hành động tiêu cực, trục lợi cá nhân, thậm chí vi phạm pháp luật.
Tăng cường công tác bồi dưỡng, đào tạo cán bộ, phóng viên, biên tập viên, xây dựng quy chế làm việc chặt chẽ; nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật về báo chí, thực hiện tốt các nguyên tắc cơ bản của báo chí. Nâng cao trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của nhà báo.
Không ngừng hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, chế độ chính sách về báo chí. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước, trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo điều hành của cơ quan chủ quản và người đứng đầu cơ quan báo chí. Xây dựng cơ chế, quy chế về quản lý thông tin và cung cấp thông tin cho báo chí. Làm tốt việc báo chí giám sát các lĩnh vực xã hội, tích cực đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội đồng thời với việc phát huy sự giám sát của xã hội đối với hoạt động của báo chí, xây dựng đội ngũ nhà báo vừa có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao, vừa có đạo đức trong sáng, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ mà Ðảng, Nhà nước và nhân dân tin tưởng giao cho báo chí.
