Một người đàn ông tại Baghdad theo dõi chương trình phóng sự về những kẻ khủng bố bị bắt, trên truyền hình Al-Iraqiyah vào Tháng Ba năm 2005.

Tác giả: Jalal Ghazi

Người dịch: Nguyễn Ngọc Minh

LTS.- Ðây là bản dịch từ bài “Arab Media Tracks U.S. Image-Polishing Efforts” đăng trên website của New America Media (NAM). Người Việt dịch và đăng bài này với sự đồng ý của NAM.

Trong Tháng Năm năm 2003, một hệ thống truyền hình toàn quốc Iraq do Hoa Kỳ bảo trợ bắt đầu quảng bá để phản công hai đài Ả Rập Al Jazeera và Al Arabiya, là những cơ quan truyền thông mà lúc đó Bộ Trưởng Quốc Phòng Donald Rumsfeld chỉ trích là “chống các lực lượng liên quân một cách mạnh bạo.” Lúc đầu đài truyền hình mới thành lập được đặt tên là “Iraqi Media Network Television” (Hệ Thống Truyền Hình Truyền Thông Iraq, nhưng trong Tháng Mười năm 2003 nó được đổi tên thành Al-Iraqiyah - tiếng Ả Rập có nghĩa là “Người Iraq.”)

Hệ thống của đài này - có khả năng truyền đi khoảng 70 tới 80 phần trăm toàn quốc Iraq - thường loan truyền những bài tường thuật được tô hồng về đời sống ở Iraq sau khi được giải phóng khỏi ách độc tài của Saddam Hussein. Ðài thường chiếu những hình ảnh của những mồ chôn tập thể gồm những người bị chế độ Hussein sát hại, và những cuộc phỏng vấn với những viên chức cao cấp Hoa Kỳ.

Nhưng gần đây cách loan tin của Al-Iraqiyah đã đổi hướng 180 độ.

Hôm 27 Tháng Ba, một phóng viên của Al-Iraqiyah, Mohammad Al Khafaji, đã cáo buộc các lực lượng Hoa Kỳ cố ý giết và làm bị thương một số thường dân khi những tín đồ Iraq tụ họp tại ngôi đền Al Husaini để để cử hành buổi cầu nguyện lúc mặt trời lặn.

Một người đã chứng kiến vụ việc nói với đài Al-Iraqiyah: “Các lực lượng Mỹ xông vào ngôi đền Al Husaini và tấn công những người đi lễ một tiếng đồng hồ trước khi cử hành lễ cầu nguyện lúc mặt trời lặn. Một nhóm binh sĩ bao vây khuôn viên ngôi đền và nổ súng vào những người đi lễ. Họ giết gần 20 người.”

Một người chứng kiến khác nói: “Các lực lượng Mỹ quy tụ những người đi lễ và hành quyết một số trong những gian phòng khác nhau.”

Ðài Al-Iraqiyah cũng đã cung cấp một diễn đàn phát biểu cho hai lãnh tụ Shi-ai mà Hoa Kỳ kình chống. Hôm 21 Tháng Ba Al-Iraqiyah đã loan truyền một bài diễn văn của Tổng Thư Ký Hasan Nasrallah của tổ chức dân quân Hồi Giáo Hezbollah ở Lebanon, trong đó ông này khuyên người Iraq đừng gây ra xung đột giáo phái và nhấn mạnh rằng kẻ thù của tín đồ Hồi Giáo đang khích động để ra xung đột giữa các giáo phái. Hezbollah nằm trên danh sách của Hoa Kỳ liệt kê những tổ chức khủng bố.

Hôm mùng 10 Tháng Ba, Al Iraqiya loan truyền một cuộc phỏng vấn dài một tiếng đồng hồ với Muqtada al-Sadr, thủ lãnh của Ðạo Binh Mahdi. Trong cuộc phỏng vấn này al-Sadr nói: “Chúng ta phải đặt ra một thời biểu để các lực lượng chiếm đóng rút ra khỏi Iraq. Ðiều này sẽ đáp ứng với quyền lợi của nhân dân Iraq, và nó sẽ đánh dấu một thắng lợi cho người Iraq và tín đồ Hồi Giáo khắp thế giới. Nó không phải là một thắng lợi cho kẻ khủng bố. Nhân dân Iraq sẽ đoàn kết và có khả năng chiến đấu chống kẻ chiếm đóng, và phản công những cuộc tấn công của họ.”

5 triệu đô-la tài trợ cho cơ quan truyền thông thân thiện

Ông Scott Carpenter, một đại diện của phòng đặc trách “Dân Chủ, Nhân Quyền và Lao Ðộng” (Human Rights and Labor) thuộc Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, tháng trước đã giải thích với các ký giả Ả Rập rằng Hoa Kỳ sẽ trợ giúp tài chánh cho những cơ quan truyền thông độc lập của người Ả Rập, như báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình và địa điểm web, nếu họ làm đơn xin.

Ông Carpenter nói với tờ báo Asharq Al-Awsat rằng chương trình “Khởi Xướng Hợp Tác Trung Ðông” (Middle East Partnership Initiative), thuộc Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, sẽ trợ cấp tổng cộng 5 triệu đô-la cho những cơ quan truyền thông độc lập trong những nước Algeria, Bahrain, Kuwait, Lebanon, Morocco, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Syria, Tunisia, United Arab Emirates, và trong lãnh thổ của người Palestine ở Tây Ngạn và Dải Gaza.

Bà Jaclyn Johnson, người phụ trách nhận đơn xin tài trợ, nói rằng các ứng viên phải phổ biến những chương trình truyền thông về những vấn đề địa phương một cách khách quan.

Chương trình hợp tác Trung Ðông đã được thành lập để “cổ động cho một cuộc cải tổ ở Trung Ðông và Bắc Phi.” Theo nhật báo Asharq Al-Awsat, xuất bản ở Saudi Arabia, Hoa Kỳ muốn đẩy mạnh sự cải tổ trong những nước Ả Rập qua sự giáo dục dân chúng về những phúc lợi của một nền kinh tế thị trường tự do, hoặc qua những cải tổ chính trị để đem lại những phúc lợi cho quốc gia họ. Một trong những mục tiêu chủ yếu khác của sự khởi xướng này là bắc những nhịp cầu giữa hai xã hội Mỹ và Ả Rập.

Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ có thể tạo ảnh hưởng lên giới truyền thông Ả Rập hay không?

Theo đài truyền hình Al Arabiyah, nhân viên của các Tòa Ðại Sứ Mỹ khắp Trung Ðông đang theo dõi mọi bài báo và chương trình truyền thanh, truyền hình, trong đó nói về những chính sách của Hoa Kỳ. Rồi những báo cáo hàng ngày sẽ được gửi tới một văn phòng gọi là “Phòng Ðáp Ứng Mau Chóng” (Rapid-Response Office) đặt tại tầng lầu thứ nhì của trụ sở Bộ Ngoại Giao. Phòng này sẽ đúc kết những tin tức thành một trang báo cáo để gửi cho những nhà tạo chính sách Mỹ.

Phát ngôn nhân Bộ Ngoại Giao Adam Early nói với đài truyền hình Al Arabiyah: “Nếu chúng tôi biết thế giới nhìn chúng tôi như thế nào thì chúng tôi có thể đáp ứng.”

Nhưng Tiến Sĩ Mustaf Ala'ni thuộc Trung Tâm Nghiên Cứu Vùng Vịnh (Gulf Research Center), trụ sở ở Dubai, không đồng ý như vậy. Ông nói: “Chính phủ Mỹ đã thành lập văn phòng này vì họ tin rằng giới truyền thông Ả Rập tường trình về những chính sách của Hoa Kỳ một cách tiêu cực.” Ông nói rằng Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ muốn tìm hiểu lập trường của những cơ quan truyền thông này, rồi “sẽ tìm cách thanh minh hoặc trừng trị những cơ quan truyền thông Ả Rập đó một cách thích đáng.”

John Smith, một viên chức Bộ Ngoại Giao chuyên theo dõi giới truyền thông Ả Rập cho cơ quan Rapid-Response Office, nói với đài Al Arabiya: “Mỗi buổi sáng, việc đầu tiên mà tôi làm là theo dõi các đài Al Jazeera, Al Arabiya, Abu Dhabi, và thỉnh thoảng đài LBC của Lebanon, đài Al Manar (của tổ chức Hezbollah), và thỉnh thoảng đài Al Alam (một băng tần truyền hình chuyên loan tin bằng tiếng Ả Rập từ thủ đô Tehran của Iran).”

Ông Ala'ni nói rằng mặc dù Hoa Kỳ tài trợ 100 triệu đô-la cho đài truyền hình Al Hurra, đài phát thanh Sawa, cả hai vẫn chỉ có rất ít ảnh hưởng lên khán thính giả Ả Rập. Vì vậy “Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ đang dùng chính sách củ cà rốt và cây gậy, để cho giới truyền thông Ả Rập biết đường lối loan tin của họ có thể được chấp nhận hay không.”

Hoa Kỳ biện hộ cho chính sách của họ bằng thứ tiếng Ả Rập của người mới học

Trong nỗ lực cải thiện hình ảnh của Hoa Kỳ đối với thế giới Ả Rập, Thứ Trưởng Ngoại Giao Karen Hughes đã phát động một chiến dịch tuyển mộ những người nói tiếng Ả Rập để biện hộ cho những chính sách lợi của Hoa Kỳ trên đài truyền hình Ả Rập.

Vì vậy, ngày nay người ta đã thấy những người Mỹ xuất hiện nhiều hơn trên hai đài truyền hình Al Jazeera và Al Arabiya - đây là sự đảo ngược chính sách xa lánh những đài truyền hình Ả Rập bị coi là “không thân thiện.” Tuy nhiên, nhiều diễn giả đã nói tiếng Ả Rập bằng giọng khó nghe và không thông thạo. Một số diễn giả đã dùng những từ ngữ sai ý nghĩa mà những người nói tiếng Do Thái thường dùng khi họ nói tiếng Ả Rập, điều này khiến cho người ta có cảm tưởng rằng họ học tiếng Ả Rập ở Israel, thay vì học ở Ai Cập, Morroco, Jordan, hoặc Lebanon.

Bộ Ngoại Giao đang dùng một số người Mỹ gốc Ả Rập để biện hộ cho những chính sách của Hoa Kỳ, nhưng với môi trường chính trị hiện thời, nhiều khán giả Ả Rập coi những chương trình truyền hình đó là chỉ có tính cách tuyên truyền.

Sự yếu kém của những người Mỹ nói tiếng Ả Rập bị người ta so sánh với sự thông thạo của những người Nga nói ngôn ngữ này - họ thường xuyên xuất hiện trên những đài truyền hình Ả Rập. Nhiều người trong số này đã học tiếng Ả Rập trong thời Chiến Tranh Lạnh, và bây giờ họ trở thành rất hữu dụng đối với nền ngoại giao của nước Nga.

Hôm mùng 3 Tháng Tư, nhà phân tích chính trị Leond Sikoneim của Nga đã biện hộ cho chính quyền Nga đối với những lời cáo buộc của người Mỹ rằng nước ông đã cung cấp cho Saddam Hussein những tin tình báo về các lực lượng Hoa Kỳ trong khi xảy ra cuộc chiến tranh ở Iraq. Sự thông thạo tiếng Ả Rập đã củng cố cho lời biện luận của ông Sikoneim.

Các viên chức Trung Quốc cũng đã cho thấy họ rất thông thạo tiếng Ả Rập. Bằng chứng của điều này là khi ông Yang Wo Gong, đặc sứ của Trung Quốc bên cạnh Thẩm Quyền Palestine, đã dùng tiếng Ả Rập lưu loát nói trên đài truyền hình Abu Dhabi để xác nhận rằng nước ông tôn trọng dân chủ và sự lựa chọn của nhân dân Palestine, sau khi chính phủ Palestine do Hamas cầm đầu thắng cuộc bỏ phiếu tín nhiệm của cơ quan lập pháp. (n.m.)

In bài này, hay gửi link của trang này cho bạn bè: