Theo Đàn Chim Việt - Lưu Vũ - 17-06-2006

Hu Jintao (Thứ 3, P), TT Kazakhstan, Nursultan Nazarbayev (Thứ 3, T), TT Kyrgyzstan, Kurmanbek Bakiyev (Thứ 2, P), Vladimir Putin (Thứ 2, T), TT Tajikistan, Emomali Rakhmonov (Thứ nhất, P) TT Uzbekistan, Islam Karimov (Thứ nhất, T) trồng cây magnolia (hoa Dạ Hợp), trước Khách sạn ở miền Tây Shangai, đánh dấu 5 năm thành lập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (1) (14/6/2006) Nguồn/Ảnh: Xinhua Photo.

Hội nghị Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (The Shanghai Cooperation Organization, SCO) (1) nhóm họp ngày 15 tháng 6 năm 2006 tại Thuợng Hải Trung Quốc. Tổ chức Hợp tác Thượng Hải bao gồm 6 nước: Nga, Trung Quốc và 4 nước vùng Trung Á là Kazakhstan, Kyrgystan, Tajikistan và Uzbekistan. Tại hội nghị này, Kremli hứa hẹn với những nhà độc tài Trung Á sự giúp đỡ trong việc trấn áp các thành phần đối lập. Sự lựa chọn châu Á mang một ý nghĩa rất cơ bản trong chính sách đối ngoại của Putin hiện nay. Tuy nhiên, theo ông Alexander Khramchiji, sếp của Viện Phân tích Chính Trị và Quân sự tại Moscow, chắc chắn Nga "không muốn tạo nên một cấu trúc thù địch với phương Tây mà chỉ muốn bảo đảm cho mình một phương án dự phòng".

"Chúng ta hãy đặt chướng ngại vật trước phương Tây" - Tổng thống Iran Mahumad Ahmadinejad đã kêu gọi như vậy sau cuộc gặp gỡ tổng thống Nga Putin. Tổng thống Iran được mời tham dự với tư cách quan sát viên, đã làm Hoa Kỳ hết sức khó chịu, khi mà hồ sơ về vũ khí hạt nhân của Iran đang bị Nga và Trung Quốc tìm mọi cách ngăn cản, kể cả trên phương diện ngoại giao. Người ta có thể hiểu một cách đơn giản trước thái độ bất hợp tác của Nga và Trung Quốc với Hoa Kỳ, Anh, Pháp (3 thành viên thường trực của Hội đồng bảo an Liên Hiệp quốc) và Cộng Hoà Liên Bang Đức: Nga là nước cung cấp nguyên liệu cho chương trình nguyên tử của Iran, còn Iran là nước cung cấp phần lớn lượng dầu mỏ tiêu thụ cho một Trung Quốc đang trong cơn khát. Vào đầu tuần, bộ trưởng quốc phòng Hoa Kỳ Donald Rumsfeld nói rằng: "Tôi rất ngạc nhiên rằng, trong cuộc gặp mặt mà người ta nói là hợp tác chống khủng bố lại mời lãnh đạo của một nước ủng hộ quân khủng bố".

Tổng thống Nga Putin đã không giấu giếm gì trước những tham vọng của phương Tây trong việc tiến tới mở rộng hợp tác của Hiệp ước Quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) với Nhật, Nam Triều Tiên và Australia, cũng như sự có mặt ngày càng tăng của Hoa Kỳ tại vùng Caucasia. Tuyên bố đầu tháng 6 vừa qua của Bộ trưởng quốc phòng Hoa Kỳ Rumsfeld tại diễn đàn quân sự Shangri-La, Singapore cùng với việc thăm viếng thắt chặt mối hợp tác quân sự với Indonesia, Việt Nam... chắc chắn không làm thích thú Bắc Kinh và Moscow. Putin nói tại Thượng Hải: "Chúng ta không cần trong khu vực này bất ký một khối cạnh tranh nào, những câu lạc bộ khép kín nào và những đường phân chia nào”.

Tổ chức Hợp tác Thượng Hải ra đời vài năm nay, thoạt đầu chỉ mang ý nghĩa của một câu lạc bộ mang tính tranh luận, tượng trưng. Bắt đầu từ một năm nay, tổ chức này mới đạt được một bước ngoặt trong hoạt động của mình. Đó là đòi NATO xác định thời hạn rút quân tại một số nước vùng Trung Á như Uzbekistan, Tajikistan và Kyrgystan. Nước nằm trong thế kẹt, tiến thoái lưỡng nan là Uzbekistan. Sự có mặt của quân đội Mỹ - theo thoả thuận - được đổi lại bằng sự im lặng của Hoa Kỳ trước chính sách đối nội của chủ nhà, bằng viện trợ kinh tế hàng trăm triệu đô la mỗi năm và thu nhập lớn từ việc cho thuê đất làm căn cứ quân sự (từ cuộc chiến chống quân Taliban tại Afghanistan và kéo dài đến nay). Thế nhưng lợi bất cập hại, người Mỹ quá quan tâm đến sân sau của họ: những vi phạm nhân quyền của Uzbekistan và nhất là vụ thảm sát cách đây một năm tại Andijon. Chính tổng thống Islam Kamirov cách đây không lâu đã gửi tối hậu thư đòi Hoa Kỳ hoặc rút khỏi Uzbekistan hoặc tăng nhiều lần cam kết viện trợ kinh tế. Tuy nhiên, vài ngày trước khi triển hạn, Kamirov đã rút lại tối hậu thư ấy.

Tại Thuợng Hải, bên cạnh hai người bảo trợ là Nga và Trung Quốc, Kamirov nói: "Chúng tôi không thể cho phép Hoa Kỳ can thiệp vào nội bộ của chúng tôi".

Báo chí Nga gọi Tổ chức 6 nước này là "Câu lạc bộ những nhà độc tài”, bởi vì Kremli và Bắc Kinh đã khá hào phóng hỗ trợ cho những chế độ mà họ gọi là "không phụ thuộc phương Tây”. Ngày hôm qua, tổng thống Putin phát biểu rằng, Nga sẽ mở những tín dụng rẻ cho các nước Trung Á – theo đánh giá của giới báo chí Nga – có thể tới 500 triệu USD.

Cũng trong ngày 15/06/2006, Tổ chức được gọi là "Sáu bên” đã ký kết thoả thuận tiếp theo về hợp tác chống khủng bố mà trong đó bao gồm việc hỗ trợ kiểm soát Internet. Học tập kinh nghiệm của Trung Quốc, an ninh các nước thành viên sẽ qua hệ thống Internet để truy lùng các thành phần đối lập, chống lại chế độ độc tài mà họ gọi là "quân khủng bố”.

Ngoài Iran, một số nước châu Á khác như Ấn Độ, Pakistan, Afghanistan, Mongolia (Mông Cổ) cũng đã có phái đoàn tới dự với tư cách quan sát viên. Điều này cho thấy, Moscow và Bắc kinh có tham vọng lôi kéo thêm nhiều nước châu Á vào Tổ chức Thượng Hải. Nói vậy nhưng không dễ dàng, vì Pakistan, Ấn Độ, Afghanistan hiện đang là đồng minh của Hoa kỳ. Còn Mông Cổ, từ chuyến thăm cuối năm 2005 của tổng thống George W. Bush, đang mở rộng hợp tác nhiều hơn với Hoa Kỳ về kinh tế, quân sự và chống khủng bố.

Ngôi sao của Tổ chức Thượng Hải là tổng thống Iran, đã huyênh hoang tuyên bố thành lập tam diện chống lại Hoa Kỳ. Không che giấu ý định Iran tham gia Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (mặc dù phát ngôn viên Bộ ngoại giao Trung Quốc Lin Jianchao khẳng định chính thức là không thể xảy ra), tổng thống Iran đề nghị Nga có một thoả thuận chung về giá hơi đốt trên thị trường thế giới, đồng thời thành lập Câu Lạc Bộ Năng Lượng theo sáng kiến của Putin, để cùng điều hợp xuất khẩu, chuyển tải trong các nước "Sáu bên”. Ý tưởng này không được một thành viên của Tổ chức "Sáu bên” ủng hộ, đó là Kazakhstan. Kazakhstan vẫn muốn đóng vai trò chủ động đu giây giữa phương Tây và Nga trong việc cung cấp năng lượng. Sau chuyến thăm của phó tổng thống Hoa Kỳ Dick Cheney, Kazachstan đã đồng ý bán năng lượng cho phương Tây qua ống dẫn dầu chạy dưới đáy Biển Đen (Black Sea), đến Thổ Nhĩ Kỳ (Turkey) bỏ qua phần lãnh thổ Nga.

Ông Dimitri Trenin từ Moscow Center Carnegie bình luận: "Tổ chức "Sáu bên” hiện nay chưa có thể gọi là khối Anti-NATO, nhưng càng ngày nó càng trở thành mối đe doạ cho quyền lợi của Hoa Kỳ tại châu Á".

TT Hoa Kỳ (G.W. Bush) và TT Mongolia (Nambaryn Enkhbayar) dưới tượng Ginghis Khan (Thành Cát Tư Hãn) Nguồn/Ảnh: mongolianmatters.com/AFP

Thế cờ chính trị tại châu Á có thể quan sát và so sánh một bên là liên minh đang phát triển với Nga và Trung Quốc đứng đầu cùng 4 nước độc tài Trung Á và một bên khác là Hoa Kỳ với các đồng minh tại khu vực này: Nhật, Nam Triều Tiên, Đài Loan, Singapore, Thái Lan, Australia và kể cả những nước được mời tham dự hội Nghị Tổ chức Hợp tác Thượng Hải: Ấn Độ, Pakistan, Afghanistan... Người ta cho rằng, cái thế đối trọng mà Nga và Trung Quốc muốn tạo nên với Hoa Kỳ mang ý nghĩa khuyến cáo chính trị nhiều hơn là thực lực, nếu như những hợp đồng nhiều tỷ đô la và kế hoạch hợp tác quân sự như tập trận chung chẳng hạn, chỉ nằm trên bàn giấy. Chắc chắn, trong đối sách châu Á - Thái Bình Dương của mình, Hoa Kỳ sẽ có những biện pháp phản hồi thích ứng.

Tại cuộc họp kỳ này, người ta thấy ông Hồ Cẩm Đào khôn ngoan hơn các nhân vật khác trong phát biểu của mình khi nhắm tới Hoa Kỳ. Hồ đã sử dụng từ ngữ thận trọng và tế nhị, chắc chắn vì không muốn Tổ chức Hợp tác Thượng Hải mà Trung Quốc là một nhà thiết kế chính, phải đối đầu căng thẳng với Hoa Kỳ, nhất là trong quan hệ đối tác hiện nay, Trung Quốc đang có rất nhiều lệ thuộc về kinh tế. Việc Hoa Kỳ cho phong toả tài sản của 4 công ty lớn Trung Quốc trong tuần này vì lý do phạm luật, đang làm Trung Quốc khó xử. Hoa Kỳ đang là thị trường lớn nhất của Trung Quốc và đầu tư của Hoa Kỳ vào Trung Quốc cũng chiếm vị trí hàng đầu.

Warsaw, 16/06/2006

Copyright © 2006 by DCVOnline

In bài này, hay gửi link của trang này cho bạn bè: