Theo Đàn Chim Việt - Thanh Thuỷ - Trần Đăng - 26-05-2006

Tâm Thư

Bản của người Cor (Trà Bồng, Quảng Ngãi) — Nguồn: quangngai.gov.vn

Vừa bắt đầu buổi làm việc với lãnh đạo huyện miền núi Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, tôi đã dấm dúi bấm nhỏ nhà báo đàn anh người "bổn địa": "Lãnh đạo huyện còn có bao nhiêu vị cùng mang họ Hồ? Câu trả lời thật bất ngờ: "Không thể kể hết. Đâu chỉ các đồng chí lãnh đạo, mà đồng bào cả huyện ni đều... mang họ Cụ Hồ". Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện, ông Hồ Văn Thế cả cười, tiếp ngay: "Từ thời chống Mỹ kia, như tôi, hay đồng chí Bí thư Huyện đoàn Hồ Văn Dũng, sinh ra ở chiến khu, có giấy tờ khai sinh gì đâu, nhưng đã "mặc định" rồi, đồng bào cả huyện hễ sinh ra là nghiễm nhiên mang họ Bác Hồ. Bọn trẻ đến giờ cũng vậy. Chuyện này có Nghị quyết của huyện Đảng bộ, được Bộ Chính trị Trung ương Đảng đồng ý hẳn hoi".

Nghị quyết xin được mang họ Bác Hồ

Chúng tôi lập tức khăn gói theo ông Chủ tịch huyện Trà Bồng đến thăm các cụ lão thành cách mạng năm nào đã tham gia ra "Nghị quyết lịch sử" này. Ngược lên phía vùng rừng núi Trà Bồng - khu căn cứ địa cách mạng từng bị bom đạn chiến tranh cày nát, giờ cứ phăm phăm đường nhựa.

Những câu chuyện kháng chiến oanh liệt cứ trôi chảy qua từng xóm làng của đồng bào Cor, Hrê, Kinh. Ngang qua cầu Đỏ mới toanh dài thõng thượt bắc ngang sông Trà Bồng, anh bạn đồng nghiệp nói: "Cái cầu chỗ ni từng mang tên Trần Lệ Xuân - vợ Ngô Đình Nhu, khi bà này lên đây lập trại, bắt dân "cống nạp" cây quế cực phẩm của rừng Trà Bồng". Và trang sử vàng vốn được anh nhớ nằm lòng được lật ra: Cuộc khởi nghĩa Trà Bồng được xem là đầu tiên trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ. Tháng 10/1959, du kích và đồng bào các dân tộc Trà Bồng tổng khởi nghĩa vũ trang. Ngụy, tề "chạy mất dép".

Chính quyền 13/16 xã huyện Trà Bồng (cũ) về tay cách mạng. Đám "đệ tử" của Trần Lệ Xuân cũng bỏ của chạy lấy người, cuốn xéo luôn cái tên bà chủ trên cầu. Chỉ 2 tháng sau đó, xuất hiện Luật 10/59 bạo tàn của Ngô Đình Diệm (1) mà chính Trần Lệ Xuân là người ra tay "hăng hái" nhất. Nhưng 13 xã Trà Bồng vẫn kiên cường đương đầu với địch, đứng vững chãi và trở thành căn cứ địa cách mạng cho đến tận ngày đất nước hoàn toàn giải phóng.

Nghị quyết "xin mang họ Bác Hồ" được kể lại bằng hồi tưởng đầy xúc động của các cụ lão thành cách mạng và cả bà con già trẻ thôn 3 xã Trà Thuỷ trong một buổi "sinh hoạt truyền thống" diễn ra ngay tại nhà cụ Hồ Chí Khánh, hơn 80 tuổi, nguyên Phó Bí thư Huyện uỷ Trà Bồng. Ngày "lịch sử" ấy được nhiều người nhớ như in: 9/9/1969. Được sự gợi ý của Tỉnh uỷ, nhất là các cụ Phạm Thanh Biền, Lê Tấn Toả - Bí thư và Phó Bí thư Tỉnh uỷ khi ấy và một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ của các già làng đồng bào các dân tộc vùng kháng chiến, Huyện uỷ Trà Bồng đã ra Quyết nghị "xin cho đồng bào các dân tộc huyện Trà Bồng được mang họ Bác Hồ". Nghị quyết chuyển về tỉnh, tỉnh chuyển lên trung ương và Bộ Chính trị đồng ý.


Trà Bồng - thế hệ mang họ Bác Hồ trong thời bình

"Thế là dân Trà Bồng được theo họ Bác Hồ. Mừng lắm, cảm động lắm, đồng bào cả căn cứ địa càng quyết tâm đánh giặc" - cụ Hồ Chí Khánh rưng rưng. Cụ đến trước bàn thờ chính giữa nhà - nơi đặt trang trọng chân dung và tượng Bác Hồ, lặng thinh tưởng niệm. Rồi cụ nghiêm giọng nói: "Nghị quyết xin mang họ Bác Hồ là tâm nguyện của đồng bào, đồng chí cả vùng kháng chiến Trà Bồng, tưởng nhớ công ơn Người và thể hiện quyết tâm giải phóng dân tộc, hoàn thành nguyện ước của Người. Thiêng liêng biết mấy, bởi Người vừa mới mất trước đó 1 tuần. Được mang họ Bác Hồ, đồng bào Trà Bồng như được tiếp thêm sức mạnh từ Đảng, từ Người...".

Cụ Khánh cùng cụ Khương, cụ Mân, cụ Khang, cụ Bông - khi ấy đều là huyện uỷ viên - là những người Cor, Hrê đầu tiên huyện Trà Bồng được mang họ Bác Hồ theo nghị quyết. Đồng bào cả huyện, cả những người đàn ông vốn mang họ Ây Zớt, đàn bà vốn mang họ Nga, Non, OÁ... đều được mang họ Hồ. Chủ tịch UBND huyện - Hồ Văn Thế, Bí thư Huyện đoàn - Hồ Văn Dũng, Bí thư xã Trà Thuỷ - Hồ Văn Nghĩa, Trưởng thôn 3 - Hồ Văn Trung... là thế hệ thứ hai, sinh ra và lớn lên tại chiến khu trong kháng chiến chống Mỹ, tự hào mang họ của Người khi vừa chào đời và mang cả tâm nguyện giải phóng dân tộc cùng xây dựng đất nước theo ước vọng của Người. Những em bé người Cor làng Dòn Dềnh ngồi đây đã là thế hệ thứ ba, thứ tư thừa hưởng họ Bác Hồ trong hoà bình... Cụ Khánh nói: "Bọn trẻ này phải như con chim clíc trên đỉnh ngọn nêu trước ngôi nhà chung của làng, phải luôn ghi nhớ ước nguyện mang theo trong họ Hồ của mình"...

Xứng danh con cháu Bác Hồ

Chèo bẻo bờm (Crested Drongo); những lọai chèo bẻo khác: đen, xám, mỏ quạ, rừng, cờ đuôi bằng, cờ đuôi chẻ) — Nguồn/Ảnh: orientalbirdimages.org và cjvlang.com

"Chim clíc (chèo bẻo) biểu tượng cho tinh thần anh hùng của người Cor, được chạm khắc ở những nơi trang trọng nhất trong ngôi nhà văn hoá của các play (làng). Cụ Khánh là một trong số ít người già còn biết cách chế tác. Sau khi về hưu, cụ dồn tâm trí truyền lại cho lớp trẻ" - Trưởng thôn Hồ Văn Trung cho biết - "Phong trào xây dựng đời sống văn hoá ở đây chú trọng chiều sâu mà. Thôn 3 có 2 tổ đoàn kết đều được công nhận tổ đoàn kết văn hoá cấp huyện. Cả thôn 92 hộ, đều người Cor mang họ Bác Hồ, đời sống mỗi ngày một khấm khá lên nhờ nhà nào cũng chăn heo, thả bò, khai hoang ruộng rẫy và trồng rừng...". 6 em vào đại học là niềm tự hào của bà con thôn nhỏ này. Bọn con nít trong thôn đều được đến trường đặt ngay cuối thôn. Các hủ tục tảo hôn, cúng ma... đều bị vứt bỏ. Cuộc sống ấm no đã bắt đầu rạng trên gương mặt những dân làng.

Suốt dọc đường lên đây, chúng tôi xuyên qua những bạt ngàn rừng keo lá tràm, keo lai, quế... vừa lên xanh ở các xã vùng trung, cao của huyện Trà Bồng. Chủ tịch UBND huyện, ông Hồ Văn Thế hồ hởi thông báo: "Cây quế từ bao năm qua được bà con Trà Bồng trồng nhiều, nhưng giờ đang bị rớt giá sắp được cứu rồi. Dự án khôi phục rừng quế sắp triển khai bởi đã có "đầu ra" là Công ty Trách nhiệm Hữu hạn xuất nhập khẩu Bắc Đông Nam (TP.Hồ Chí Minh) bao tiêu toàn bộ sản phẩm từ vỏ đến thân cành lá quế để chế biến xuất khẩu, nhà máy sẽ xây dựng ngay tại huyện".

Những con số về kinh tế - xã hội mấy năm qua kể từ khi chia tách (huyện Trà Bồng cũ được tách thành 2 huyện Trà Bồng và Tây Trà) đều "liên tục phát triển". Riêng năm 2005, ngân sách huyện "bội thu" (tổng thu 27 tỉ đồng/tổng chi chỉ 25 tỉ đồng) - điều hiếm thấy ở các huyện miền núi còn nghèo - nhờ sản xuất nông lâm, công nghiệp đều vượt chỉ tiêu, tạo tiền đề cho bước "nhảy vọt" được huyện quyết tâm phấn đấu thực hiện trong kế hoạch năm nay. Nhiều công trình hạ tầng, dân sinh đầu tư xây dựng rất tập trung. Đặc biệt là 22 công trình 135 đều thực hiện đúng tiến độ, hiệu quả, giải ngân 100% vốn kế hoạch. Thêm một "tin độc": Trong số 8 xã thuộc diện 135, xã Trà Phú năm 2005 đã phấn đấu lên đúng là "phú", bèn tự nguyện xin rút ra khỏi chương trình để nhường cho các xã khác nghèo hơn.

Bị "Lực lượng Đặc biệt Mỹ" đè trên cổ... thế mà, 30 năm sau: “Tất cả đều... mang họ Bác Hồ”. Tác giả của ảnh trên đây và các tác phẩm tương tự nghĩ sao? Đã đến giai đoạn đổi chiến thuật chưa nhỉ? — Nguồn: tudovis.com

“Tuy nhiên, do xuất phát điểm quá thấp, nên tỉ lệ hộ đói nghèo vẫn còn cao (79%). Việc đầu tư cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng nhu cầu phát triển” - trầm ngâm một chút, ông Thế nói tiếp: “Nhưng cái khó lớn nhất, là đào tạo cán bộ tại chỗ cho các xã”. Điều lo lắng này chúng tôi cũng lại nghe thấy ở ngay chính “cái nôi đào tạo” thế hệ trẻ Trà Bồng - Trường Trung Học Cơ sở (THCS) dân tộc nội trú huyện. Hiệu trưởng, ông Trần Thanh Kỳ, kể khổ: “Suốt 10 năm nay chỉ tiêu tỉnh giao cho trường vẫn không đổi - 180 em. Như năm nay, 45 em ra trường, thì chỉ nhận 45 em vào - chưa bằng 1/6 số em trong huyện tốt nghiệp tiểu học. Huyện, rồi trường nhiều lần kiến nghị tỉnh, rằng phải tăng thêm chỉ tiêu, thậm chí cần mở thêm cấp 3, nhưng chẳng có thay đổi nào hết”. “Khó khăn còn quá nhiều, nên Trà Bồng phải nỗ lực gấp bội” - ông Chủ tịch huyện “kết luận”.

... Tại Trường THCS dân tộc nội trú huyện Trà Bồng, tôi “rút kinh nghiệm”, hỏi ngược lại: “Trường ni có bao nhiêu em không mang họ Hồ?”. Ông hiệu trưởng tính ra ngay: “Tất cả đều... mang họ Bác Hồ”. Lúc tham quan nhà bảo tàng huyện xây dựng theo kiến trúc nhà làng truyền thống dân tộc Cor, tôi lại gặp cụ Khánh, lần này là trong bức ảnh “Người giữ ảnh Bác Hồ trong kháng chiến”. Quả thật, các thế hệ đồng bào nơi đây không lúc nào nguôi hướng về Người, không lúc nào thôi phấn đấu để xứng danh là con cháu của Người...

In bài này, hay gửi link của trang này cho bạn bè: