Theo Đàn Chim Việt - Vũ Thư Hiên - 29-05-2006

Trả lời phỏng vấn của Việt Tide

Nhà văn Vũ Thư Hiên: “Người Việt hải ngoại là nguồn hỗ trợ hữu hiệu cho phong trào dân chủ tại quê nhà”.

Bài phỏng vấn nhà văn Vũ Thư Hiên dưới tiêu đề “Cứ để sự thật xù xì, không cần đẽo gọt” trên trang nhà Đàn Chim Việt Online ngày 15/05/06 đã được rất nhiều độc giả sôi nổi tham gia ý kiến. Để tiếp tục đề tài về bước tiến mới của phong trào dân chủ Việt Nam trong tình hình hiện nay, Đinh Quang Anh Thái của Việt Tide đặt với ông Vũ Thư Hiên, tác giả quen thuộc của Việt Tide, một số câu hỏi mà trong bài phỏng vấn nói trên chưa được đề cập đến.

Việt Tide: Bản tuyên ngôn dân chủ 2006 có nhắc nhiều đến Hiến chương 77 của Tiệp khắc; phải chăng những nhà tranh đấu dân chủ tại quê nhà chúng ta khi nhận định tình hình Việt Nam thấy có những điểm tương đồng với tình hình Tiệp Khắc trong thời điểm cuối thập niên 70?

Cách mạng nhung, Tiệp Khắc tháng 11/1989: sinh viên vận động dân chủ tại công trường Wenceslas. Biểu ngữ ghi “Havel làm Tổng thống”, “Bầu cử tự do”, “Chúng tôi muốn dân chủ và đa nguyên” ─ Nguồn/Ảnh: AMP, iconographic collection, sign. XVII 21/14. /JL

Vũ Thư Hiên: Tôi không nghĩ như vậy. Tình hình hai nước ở thời điểm Hiến chương 77 và Tuyên ngôn Dân chủ 2006 ra đời không có bao nhiêu tương đồng. Giữa Hiến chương 77 và Tuyên ngôn Dân chủ 2006 là một khoảng cách gần ba chục năm. Xã hội Việt Nam hôm nay và xã hội Tiệp Khắc (Czechoslovakia) năm 1977, tuy là một khoảng cách thời gian lớn, khác nhau rất nhiều. Tiệp Khắc (từ 1993 đã tách thành 2 nước: Cộng hoà Czech và Slovakia) là một nước châu Âu, ba chục năm trước đã là một nước công nghiệp khá phát triển, dân chúng có mức sống khá cao, dân trí so với các nước Tây Âu phát triển không đến nỗi kém, về truyền thống văn hoá có trường đại học nhiều tuổi nhất châu Âu. Việt Nam là một nước châu Á, đến năm 2006 vẫn còn là một nước nghèo, nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp chập chững, không có lấy một trường đại học đẳng cấp quốc tế. Trong hai thời điểm khác nhau ấy, hai nước chỉ có một cái chung, giống nhau, là ở cả hai nơi cùng có chế độ cai trị độc đảng. Không phải vì những điểm tương đồng giữa tình hình ở hai nước về các mặt kinh tế xã hội mà những nhà dân chủ Việt Nam muốn tìm thấy trong Hiến chương 77 những kinh nghiệm cho Việt Nam. Không phải. Cái chính làm cho các nhà dân chủ Việt Nam chú mục tới Tiệp Khắc, theo tôi nghĩ, đó là sự tương đồng về tính chất và về đường lối của hai phong trào - cả hai cùng chủ trương đấu tranh ôn hoà, bất bạo động nhằm chuyển hoá phương thức quản trị xã hội từ độc tài toàn trị sang dân chủ. Từ phong trào Hiến chương 77 Tiệp Khắc mở rộng ra thành cuộc đấu tranh của toàn dân Tiệp Khắc mới có cuộc “Cách Mạng Nhung” (Velvet Revolution) năm 1989. Những hình thức tổ chức quần chúng phản kháng như Diễn đàn Công dân (Civic Forum), Uỷ ban Bảo vệ Người oan ức (VONS), Công chúng chống Bạo lực (PAV) là những hình thức đấu tranh ôn hoà nhưng hiệu quả. Học tập kinh nghiệm Tiệp Khắc là học tập cách đoàn kết toàn dân đấu tranh bất bạo động. Khác với cuộc cách mạng dân chủ ở Ba Lan do công nhân được Nhà Thờ ủng hộ dẫn đầu, phong trào Hiến chương 77 do rất nhiều thành phần đối kháng cùng sát cánh bên nhau – nhân dân lao động, trí thức cấp tiến, tăng lữ, cựu cộng sản, đủ mặt. Năm 2000, nhờ các bạn dân chủ Việt Nam ở Tiệp tôi có dịp gặp một số người đã ký tên vào Hiến chương 77. Các bạn Tiệp đã kể cho một nghe nhiều chuyện thú vị về cuộc vận động toàn dân đứng chung với nhau trong một mặt trận chung xoá bỏ độc tài. Sau khi cuộc “Cách Mạng Nhung” thắng lợi, những “chiến sĩ dân chủ” của Hiến chương 77, nếu ta có thể gọi họ bằng cái tên như thế, ai trở về nhà người ấy và tiếp tục công việc nghề nghiệp của mình. Cái mạnh của họ là họ không để cuộc đấu tranh chính trị biến họ thành những nhà chính trị. Cái yếu của ta là chúng ta có quá nhiều nhà chính trị trước khi có cuộc đấu tranh chính trị hữu hiệu. Học kinh nghiệm của Tiệp Khắc là rất nên.

Việt Tide: Việt Tide: Cuộc Cách Mạng Mùa Xuân Praha 1968 của Tiệp Khắc bị Hồng quân Liên Xô đè bẹp; Cách Mạng Nhung 1989 thành công vì lúc bấy giờ Gorbachov án binh bất động, không can thiệp vào tình hình Tiệp Khắc. Với Việt Nam, nếu xẩy ra một cuộc nổi dậy của quần chúng và đảng cộng sản Việt Nam xin Trung Quốc can thiệp, liệu Bắc Kinh có đưa quân vào hay không? Nếu có, tình hình sẽ diễn ra theo chiều hướng nào?

Vũ Thư Hiên: Tôi nghĩ rằng chuyện đó ít có cơ hội xảy ra, rất ít, gần bằng không. Trước hết, tình hình thế giới hôm nay không giống tình hình năm 1979, khi Đặng Tiểu Bình xua quân vượt biên giới để “cho Việt Nam một bài học”. Hồi đó, Đặng Tiểu Bình chỉ phải lo lắng nhìn về phía “người anh em phương Bắc” là Liên Xô để xem thái độ “người anh em” thế nào. Còn bây giờ các ông con Trời ở Trung Nam Hải phải láo liên nhìn cả thế giới, nhất là phải nghe ngóng xem siêu cường số 1 thế giới gật hay lắc. Đường lối bành trướng của Trung Nam Hải cũng khác trước, họ không thiên về dùng quân sự nữa, biết rằng dùng quân sự hại nhiều hơn lợi, ngay cả với các nước “phên dậu” phía Nam. Họ thiên về dùng sự khống chế bằng xâm nhập và đè bẹp bằng kinh tế và chỉ mở rộng biên cương khi có thể hăm doạ và mua chuộc những chính quyền hèn yếu, mà cũng chỉ mở rộng đến những chỗ rất cần mở rộng thôi, vì nhu cầu của nền kinh tế Trung Quốc (những nơi có khoáng sản quý mà nó nhất thiết phải chiếm lấy). Đưa quân vào Việt Nam là liều lĩnh. Hành động đó sẽ làm cho tất cả các nước Đông Nam Á bất bình và sợ hãi để đoàn kết lại chống chọi với con rồng điên. Nó còn kéo theo sự bất bình của cả thế giới vốn đang lo lắng về sức mạnh bành trướng của Trung Quốc nữa. Và điều quan trọng là trong sự lặng lẽ phân chia vùng ảnh hưởng, liệu Hoa Kỳ có để yên cho Trung Quốc muốn làm gì thì làm không? Hơn thế, kinh nghiệm năm 1979 cho thấy không phải chỉ một mình Trung Quốc cho Việt Nam một bài học, mà chính Trung Quốc cũng được Việt Nam cho một bài học – không dễ gì đè bẹp được một Việt Nam toàn dân chung sức chống lại bọn xâm lược (hay can thiệp). Kinh nghiệm lịch sử đã cho người Tàu thấy lòng yêu nước của người Việt Nam là thế nào. Năm 1979 Trung Quốc đã thất bại trước sức đề kháng tự động của nhân dân Việt Nam mới chỉ ở riêng mấy tỉnh giáp biên giới, trong khi do sự hèn yếu của chính quyền Hà Nội quân đội chính quy chỉ tập trung ở phòng tuyến sông Cầu để chờ đợi quân Tàu ở đó. Bắc Kinh có thể gây rối ở biên giới để hỗ trợ cho chính quyền sắp sụp đổ, chứ đưa quân vượt biên giới là một hành động dại dột, khó có người tỉnh táo nào dám làm. Trong trường hợp này người Tàu sẽ quan tâm tới việc ủng hộ và cài đặt những người thân Trung Quốc vào chính quyền mới hơn là ủng hộ những kẻ thất thế.

Việt Tide: Từ Hiến chương 77 đến Cách Mạng Nhung là 12 năm; Việt Nam thì sao, liệu thời gian có kéo dài như vậy không?

Vũ Thư Hiên: Một đặc điểm của lịch sử là không bao giờ nó lặp lại i xì một bản cũ. Nó có thể giống về nội dung nhưng hình thức thì bao giờ cũng khác, thời gian ở đây cũng vậy. Tôi không nghĩ rằng sẽ có sự tương đồng về thời gian giữa Việt Nam và Tiệp Khắc trong sự chuyển hoá hoà bình từ độc tài qua dân chủ. Những biến chuyển trên trường quốc tế cho ta thấy chúng xảy ra với tốc độ nhanh chóng hơn nhiều so với những sự kiện lịch sử ở cuối thế kỷ trước, tần suất của những biến chuyển cũng cao hơn. Nước ta là nước nhỏ. Vận mệnh của nó, như ta thường thấy, lệ thuộc khá nhiều ở những biến chuyển quốc tế. Nói như thế không có nghĩa là chúng ta cứ việc khoanh tay ngồi chờ cái gì đến sẽ đến. Chúng ta phải làm những việc mà chúng ta thấy cần phải làm. Bằng cách đó chúng ta sẽ thúc đẩy lịch sử đi nhanh thêm.

Việt Tide: Ông có cho rằng sau khi “nín thở qua sông” để vào được WTO cái đã, Hà Nội sẽ quay lại đàn áp phong trào dân chủ hay không?

Vũ Thư Hiên: Tôi nghĩ Hà Nội rất muốn thế. Nhưng ý muốn là một chuyện, khả năng là một chuyện khác. Khoảng cách giữa hai thứ đó có thể gần mà có thể xa. Trong tình hình cụ thể này khoảng cách ấy là xa. Khi anh đã vào sân chơi chung với cộng đồng nhân loại anh không thể cứ đóng cửa nhà anh lại để anh mặc sức muốn làm gì trong đó thì làm, nhất là trong trường hợp bùng nổ thông tin hiện nay. Mọi hành động của anh thiên hạ đều được biết rất nhanh chóng, và nhanh chóng có phản ứng đáp lại. Chính quyền Trung Quốc đã chơi cái bài như thế sau khi vào được WTO. Dư luận quốc tế đã nói nhiều về những vi phạm từ phía Trung Quốc đối với những ràng buộc chung cho mọi quốc gia thành viên. Một mặt, chính quyền Trung Quốc độc tài hăng hái đưa nước Trung Hoa hội nhập với thế giới để dùng giao thương đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, rồi dùng tăng trưởng kinh tế để thổi bùng lên tinh thần ái quốc vênh váo của người Tàu. Mặt khác, nó tiếp tục đàn áp bằng mọi cách, bằng mọi thủ đoạn che giấu và lộ liễu, tất cả các xu hướng dân chủ hoặc không hoàn toàn dân chủ nhưng có thể làm suy yếu vị thế của nhà cầm quyền. Sự đàn áp giáo phái Pháp Luân Công là một thí dụ. Hà Nội không thể làm như thế, hay không thể làm hoàn toàn theo bài bản của người đàn anh độc tài, theo tôi nghĩ. Đơn giản vì Hà Nội không phải là Bắc Kinh.

Việt Tide: Vừa qua, chúng ta thấy trong phong trào dân chủ ở Việt Nam có một số chuyện lủng củng. Ông có nghĩ đó là một bước lùi của phong trào này không?

Một mụn ghẻ, không cẩn thận cũng có khả năng thành mặt mụn, xấu trai lắm! ─ Nguồn: acne-be-gone.freeonlinegames.com

Vũ Thư Hiên: Đây là một câu hỏi thường gặp ở nhiều người quan tâm và đặt hi vọng ở phong trào dân chủ. Những chuyện lủng củng là có, nhưng không phải những mâu thuẫn nội bộ về đường lối đấu tranh chống độc tài, xây dựng dân chủ. Không hề có mâu thuẫn đó. Tức là, nói cách khác, không có mâu thuẫn. Chỉ có những lục đục gây ra bởi một hai người có đầu óc ông tướng, thích làm lãnh tụ, thích diễu võ giương oai, thiếu đức khiêm cung. Tôi cho rằng cái sự lủng củng ấy thậm chí không đáng được gọi là cơn sốt vỡ da của phong trào dân chủ, nó chỉ là một mụn ghẻ, một cái nhọt chắc chắn chóng vỡ. Còn phong trào dân chủ nói chung thì đang lớn lên, lớn lên trông thấy, với số quần chúng tham gia ngày một đông đảo. Trong thế công khai đối đầu. Chưa bao giờ kể từ khi chế độ độc tài được thiết lập có hiện tượng này. Đó là điều rất đáng mừng. Phong trào dân chủ có được sức mạnh ấy một phần nhờ sự ủng hộ của người Việt hải ngoại – một chỗ dựa đáng tin cậy, một nguồn hỗ trợ hữu hiệu về nhiều mặt.

Việt Tide: Xin cảm ơn ông Vũ Thư Hiên đã dành thời giờ cho cuộc phỏng vấn này. Xin chúc ông sức khoẻ để đóng góp cho cuộc đấu tranh dân chủ.

Vũ Thư Hiên: Xin cảm ơn ông và xin nhờ ông chuyển lời chào của tôi tới quý độc giả Việt Tide.

In bài này, hay gửi link của trang này cho bạn bè: