LGT.- Góp ý cho Bản Dự Thảo Báo Cáo Chính Trị Ðại Hội X đảng Cộng Sản Việt Nam, Giáo Sư Tiến Sĩ Phan Ðình Diệu, ủy viên Ðoàn Chủ Tịch - Ủy Ban Trung Ương Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam, hiện giảng dạy tại Ðại Học Quốc Gia Hà Nội, cho rằng:

“...Dùng từ Ðổi Mới cũng không thích hợp lắm, bởi vì cái mới của Việt Nam tức là trở lại cái cũ chung của thiên hạ. Nền kinh tế Việt Nam nếu xét cho kỹ thì là kém phát triển và đang ở giai đoạn tiền tư bản chủ nghĩa, thực ra gọi là Ðổi Mới là đặt lại vị trí để nó đi được từ đầu con đường của nó, tức là đổi mới kinh tế phải song hành với đổi mới chính trị...”

Trong câu chuyện dành cho Việt Hùng của Ban Việt Ngữ - đài Á Châu Tự Do, từ Hà Nội, Giáo Sư Phan Ðình Diệu nêu rõ ý kiến của ông đối với Ðại Hội 10 Ðảng Cộng Sản Việt Nam:

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Hồi đang chuẩn bị và tôi có được mời góp ý kiến thì tôi thấy nhiều hy vọng hơn là bởi vì tôi thấy trong gợi ý để đóng góp ý kiến lần trước vấn đề đổi mới về chính trị được đề cập tới nhiều hơn. Trong dự thảo báo cáo lần này vấn đề đổi mới về chính trị, nhất là vấn đề dân chủ hóa xã hội ít được đề cập, và nó không được đúng vai trò cần thiết của nó. Cho nên vừa rồi trong cuộc họp ở Mặt Trận Tổ Quốc tôi cũng có phát biểu góp ý kiến, tôi chủ yếu nói về vấn đề đó trong góp ý của tôi.

Việt Hùng:

Với cái nhìn của giáo sư, trong bản dự thảo báo cáo cá nhân giáo sư đã được mời góp ý lần trước có nhiều ý đổi mới về chính trị nhiều hơn so với bản dự thảo báo cáo hiện nay. Trong bản báo cáo có đề cập đến định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa sẽ là hướng đến của Việt Nam.

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Vâng, đấy là vấn đề trung tâm đang được bàn cãi hiện nay. Tôi thấy thế này, trong 20 năm rồi đúng là cũng đã thực hiện được nhiều công việc về đổi mới hệ thống kinh tế, và sự phát triển kinh tế ở trong nước cũng có nhiều thay đổi theo chiều hướng tốt lên.

Ở đây thì cũng có nhiều ý kiến phê phán. Người ta nói rằng thật ra dùng từ đổi mới có lẽ là cũng không thích hợp lắm. Bởi vì thực ra cái gọi là mới của ta là trở lại cái cũ của thiên hạ thôi. Nền kinh tế của ta vốn là một nền kinh tế nếu xét cho kỷ những đặc tính của nó thì thực ra là một nền kinh tế kém phát triển và đang ở giai đoạn tiền tư bản chủ nghĩa. Thật ra trong lịch sử phát triển của mình thì nền kinh tế của nước ta cũng chưa đi qua được giai đoạn đầu tiên của kinh tế thị trường.

Cho nên thật ra cái mà ta gọi là đổi mới, đặt lại cho đúng vị trí của nó để nó đi được từ đầu con đường của nó thôi. Tôi thích một câu nói của ông Putin, tổng thống Nga: Cả nước Nga và cả hệ thống các nước Xã Hội Chủ Nghĩa trong mấy chục năm vừa rồi đã đi lạc đường, bây giờ phải đổi mới hay cải cách, cải tổ... đều nhằm mục đích quay lại đúng con đường mà nhân loại bình thường đang đi. Tức là con đường của thị trường và dân chủ.

Hiện nay, nếu người ta lấy thị trường và dân chủ là hai mục tiêu chủ yếu của đổi mới thì mục tiêu thứ nhất là phát triển kinh tế thị trường. Con đường kinh tế thị trường hiện nay ở nước ta chắc không thể nào lùi lại được nữa và nó sẽ tiếp tục đi thôi. Với sự tích cực ở trong nước cũng như với những đòi hỏi, áp lực của toàn cầu hóa... thì ta đã bước lên được con đường, bước lên được xa lộ chính, và rồi phải tiếp tục đi theo con đường đó.

Chính vì vậy cho nên lần này đại hội của đảng bàn về vấn đề đổi mới thì tôi nghĩ là bây giờ là lúc phải bàn đến vế thứ hai là cải cách chính trị và đổi mới về chính trị, tức là phải dân chủ hóa xã hội.

Trong dự thảo báo cáo chính trị, mục tiêu và phương hướng tổng quát của 5 năm 2006-2010 ở trong bản dự thảo thậm chí cũng không hề tìm thấy từ “dân chủ” ở đâu cả. Trong phương hướng tổng quát không hề có một định lề nào nói về yêu cầu phải thực hiện cải cách chính trị cả, đổi mới về chính trị cả. Tôi thấy như vậy có thể nói là một điều không phù hợp với đòi hỏi hiện nay.

Còn bây giờ đổi mới như thế nào, đổi mới về chính trị như thế nào, cái này đụng chạm đến vấn đề về chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa là điều về định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa và quan niệm về lý thuyết Mác Xít. Tôi nghĩ vấn đề này người ta thường nói rằng mọi việc đã rõ ràng, con đường đã được lựa chọn và bây giờ phải tiếp tục đi con đường đó. Nhưng thực ra ở đây ta cũng biết về khoa học, chính trị, xã hội thì những khái niệm về xã hội, về chính trị như thế này không thể có lúc nào cũng khẳng định một lần mãi mãi được mà ý nghĩa của nó là luôn luôn thay đổi với lịch sự phát triển tiến hóa của xã hội.

Cho nên thực ra về chủ nghĩa Mác thì tôi cũng chưa biết chính chân lý của nó đến đâu, bởi vì hiện nay thì con đường chủ nghĩa Cộng sản như ông Mác định nghĩa thì xem chừng cũng còn xa vời. Bởi vì những lý thuyết trong học thức của Mác thì Chủ Nghĩa Xã Hội chỉ cũng mới nói được đến mức như vậy thôi, cũng chưa mô tả rõ cấu trúc, cơ cấu tổ chức hình thức của Chủ Nghĩa Xã Hội cụ thể như thế nào.

Cho nên Chủ Nghĩa Xã Hội ở Việt Nam ta cũng như các nước Xã Hội Chủ Nghĩa nghĩa cũ trước đây theo mô hình của Liên Xô, của Xô Viết, gọi là chế độ chuyên chính vô sản do một đảng Cộng Sản lãnh đạo, đề cao vai trò quyết định của bạo lực cách mạng.

Việt Hùng:

Giáo sư nói rằng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam bây giờ không thể đảo ngược được. Nhu cầu bức thiết bây giờ của Việt Nam là phải đổi mới về chính trị?

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Ðiều đó là điều tôi hy vọng rằng trong dự thảo báo cáo lần này phải đặt nặng về vấn đề đổi mới chính trị, đấy là điều làm tôi cũng hơi thất vọng.

Tiếp tục lại câu hỏi của anh khi nãy, cái gọi là định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa của ta là mô hình Xã Hội Chủ Nghĩa theo mô hình chuyên chính vô sản do một đảng lãnh đạo, xem đấu tranh giai cấp và bạo lực cách mạng là nhân tố quyết định để đem lại thắng lợi cho cách mạng vô sản.

Mô hình ấy thật ra không phải là mô hình phổ biến, theo tôi hiểu thì không phải là mô hình phổ biến do Mác đưa ra từ thế kỷ 19 từ học thuyết của ổng, mà là một mô hình mới đưa sau này thôi. Và do đó nó lại càng không phải là mô hình phổ biến của các kiểu Xã Hội Chủ Nghĩa nói chung trên thế giới.

Cho nên theo tôi nghĩ trước hết phải làm rõ ràng khi nói đến định hướng Xã Hội Chủ Nghĩa thì phải rõ ràng là cái Chủ Nghĩa Xã Hội nào?

Việt Hùng:

Thưa Giáo Sư Phan Ðình Diệu, để trở lại vấn đề mà giáo sư đang trình bày với quý thính giả trong và ngoài nước, nếu mà đã chuyên chính rồi thì làm sao là có dân chủ Xã Hội Chủ Nghĩa, mà tại sao trong bản dự thảo vẫn đề cập đến cụm từ “dân chủ Xã Hội Chủ Nghĩa”? Phải chăng ở đây có điều gì mập mờ, chưa rõ ràng hay sao ạ?

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Vâng, tôi cũng xác định rõ, tôi cũng nói rõ đấy là sự mập mờ. Mập mờ ấy là để người ta vì danh từ “dân chủ” mà chấp nhận. Cho nên nếu không giải quyết cái mập mờ đó thì chúng ta cũng khó mà đi xa hơn được, khó phát triển mạnh mẽ hơn được.

Việt Hùng:

Phải chăng đã đến lúc thôi cụm từ Xã Hội Chủ Nghĩa mà giáo sư Trần Văn Hà, tiến sĩ Lê Ðăng Doanh, những trí thức trong và ngoài đảng đã đề nghị?

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Ý kiến của tôi cơ bản cũng là như vậy. Tức là nếu Xã Hội Chủ Nghĩa hiểu theo mô hình chuyên chính vô sản thì nên dứt khoát từ bỏ đi thôi, còn vẫn nếu muốn dùng từ Xã Hội Chủ Nghĩa thì phải định nghĩa lại Xã Hội Chủ Nghĩa là như thế nào?

Việt Hùng:

Theo Giáo Sư Phan Ðình Diệu, nên theo cái gọi là Chủ Nghĩa Xã Hội trong báo cáo chính trị Ðại hôi 10 đảng Cộng Sản Việt Nam nếu vẫn muốn duy trì thì phải đặt lại vấn đề cho rõ chứ không thể mập mờ để rồi chỉ vì danh từ “dân chủ” mà chấp nhận là không được.

Vậy đâu là hướng ra cho Việt Nam?

Tiến sĩ Phan Ðình Diệu bàn về một hướng ra cho Việt Nam

Việt Hùng:

Thưa Giáo Sư Phan Ðình Diệu, phải chăng có một sự kết tụ nào đó hay sao mà tại sao trong thời gian qua dư luận ghi nhận ở trong nước hướng đến một “Xã Hội Dân Chủ” như một số quốc gia ở Âu châu hay bên Bắc Âu, từ ý kiến của Tiến sĩ Lê Ðăng Doanh, của những người như là Tiến sĩ Hà Sĩ Phu... thì cũng đã đề cập đến một cái hướng đến thì phải chăng là...

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Theo hướng đến thì cái hướng “Xã hội Chủ nghĩa Dân chủ” như vậy đó thì theo tôi nghĩ được sự đồng tình của rất nhiều người đó, chính bản thân tôi cũng góp ý kiến bao nhiêu năm nay cũng là ở chỗ hướng tới một “Chủ nghĩa Xã hội Dân chủ” và vì vậy tôi thì tôi cũng không nghĩ nhất thiết phải bỏ hẳn “Chủ nghĩa Xã Hội” đâu, nhưng mà phải xác định rõ nội dung của nó, bởi vì “Chủ nghĩa Xã hội Dân Chủ” cũng là một khuynh hướng có thực trên thế giới này.

Thực ra ngày nay thế giới người ta cũng đâu có phủ định là không nói tới “Chủ nghĩa Xã hội”, nhưng mà phải xác định nội dung của cái “Chủ nghĩa Xã hội Dân chủ” đó theo cái hướng phát triển hiện đại.

Việt Hùng:

Nhưng mà thưa Giáo sư rằng, sự khác biệt giữa một “Xã hội Dân chủ” như ở một số các quốc gia bên Âu châu với cái “Dân chủ Xã hội Chủ nghĩa” mà hiện này đang là hướng đến trong bản Dự thảo báo cáo thì nó là một sự khác biệt hoàn toàn, trong khi cái “Dân chủ Xã hội Chủ nghĩa” hiện nay ở Việt Nam là độc đảng.

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Vâng, chính tôi đã nói lúc nãy là bởi vì thực tế trong lịch sử phát triển nhất là trong Thế kỷ 20 vẫn có hai khái niệm về “Chủ nghĩa Xã hội” thế thì mình phải từ bỏ cái “Chủ nghĩa Xã hội” chuyên chính vô sản đi!

Phải đi theo con đường “Xã hội Chủ nghĩa Dân chủ” tức là tôn trọng mọi quyền tự do dân chủ của nhân dân, khuyến khích và tạo điều kiện cho sự phát triển của mỗi con người, mọi năng lực về tư duy, về sáng tạo, về sản xuất, về kinh doanh, về làm chính trị... và như thế là mọi con người được quyền tự do trong các hoạt động của mình để mà góp phần xây dựng chung đối với xã hội.

Việt Hùng:

Nhưng nếu mà như vậy thì phải chăng Việt Nam sẽ phải đa đảng, đa nguyên chính trị, nhưng mà thưa Giáo sư rằng điều đó chắc chắn là không được Bộ chính trị và Trung ương đảng Cộng Sản Việt Nam để ý tới những vấn đề đó, bởi vì cá nhân Giáo sư, Giáo sư cũng đã từng góp ý, từng đưa ra những ý kiến đó rồi?

Giáo Sư Phan Ðình Diệu:

Vì vậy nếu muốn đi đến được một “Xã hội Chủ nghĩa Dân chủ” như vậy, và xuất phát từ thực tiễn Việt Nam hiện nay thì cần phải có một lộ trình cho cái dân chủ hóa đó thì bài phát biểu của tôi gần đây ở Mặt trận Tổ quốc là: “Ðề Nghị Một Lộ Trình Cho Dân Chủ Hóa” mà Lộ trình cho Dân chủ hóa sẽ gồm một số bước, theo tôi nghĩ là gồm những bước như thế này.

LTS: Ý kiến bày tỏ trên trang Diễn Ðàn là của các tác giả, không nhất thiết phản ảnh quan điểm của nhật báo Người Việt và Người Việt Online.

In bài này, hay gửi link của trang này cho bạn bè: