Dan Chim Viet - Marcin Wojciechowski (Lưu Vũ chuyển ngữ) - 05-01-2006

Như vậy là sau 48 giờ khiêu khích bất thành, nước Nga đã phải cho hoạt động bình thường trở lại nguồn cung cấp hơi đốt cho Âu châu. Sáng 04/01/2006, Nga và Ukraine đã thỏa hiệp: Ukraine trả 95 đô la cho 1.000 m3. Thời hạn hợp đồng là 5 năm. Bingo!

Xin giới thiệu với bạn đọc DCVOnline bài của phóng viên nhật báo Ba Lan "Gazeta Wyborcza" để chúng ta hiểu rõ thêm toàn bộ nguyên nhân diễn biến cuộc khủng hoảng. Thông qua sự kiện này chúng ta càng thấy thêm tinh thần dân tộc cao độ của người Ukraine trước áp lực nước lớn của Nga và ý chí kiên định, không khoan nhượng của chính quyền Ukraine đứng đầu là Victor Jushchenco - thủ lĩnh cuộc cách mạng Cam dân chủ.

Người dân Ukraine cách đây 3 năm đã từng khuyến cáo sẵn sàng đổ máu chống lại Nga chiếm đảo Tuzel. Còn Đảng CSVN đã cho không Trung Nam Hải vừa hải đảo, vừa đất liền, vừa biển cả - non sông gấm vóc của tổ tiên chúng ta.
Với tập đoàn độc tài, bán nước Ba Đình chúng ta đã thấu hiểu hết bản chất: Vì địa vị quyền lực chúng không từ bỏ bất kỳ một hành động nào.
Còn về tinh thần dân tộc của nhân dân Việt Nam, các bạn nói sao?

Chỉ trong vòng hai năm qua Moskva đã hai lần khoá van đường ống dẫn hơi đốt tới người láng giềng gần gũi của mình. Trong năm 2004, bằng "vũ khí năng lượng" người ta đã khuất phục Alexander Lucashenco của Belarus - một đồng minh chính yếu - vì đã không thể nào cho phép mình chịu đựng một giá hơi đốt tăng quá cao, điều có thể dẫn tới sự an nguy cho chế độ của ông ta.
Đổi lại cho việc tiếp tục được hưởng giá ưu đãi, nhà độc tài Lucashenco đã phải nhượng bộ Moskva hàng loạt những đòi hỏi trong kinh tế cũng như chính trị. Giờ đây Nga thực hiện mối đe doạ này với Ukraine. Trước đây vài tuần, Nga cũng đã làm tương tự với Moldavia và Georgia. Cả hai nước này đã phải nhún nhường trước sức ép của Nga. Riêng Kiev đã phản ứng trước khiêu khích này với một thái độ bình tĩnh lạ thường.

Những món quà đắt giá của Kremli

Từ cuộc tranh cãi của Nga- Ukraine, Ba Lan và cả thế giới cần rút ra cho mình những bài học. Những bài học này phải tách ra khỏi những gì mà báo chí, các nhà chính khách của Nga nói suốt từ năm mới, đổ hết lỗi của tình hình cho Kiev, rằng Kiev đã khước từ "mọi đề nghị xây dựng của Moskva".

Không còn gì dại dột hơn! Cần phải nhắc lại rằng Nga mới ký hợp đồng dài hạn với Kiev hơn một năm nay, trước ngày bùng nổ Cách mạng Cam không bao lâu. Hợp đồng này chính là món quà của Kremli tặng Victor Janucovich - ứng cử viên tổng thống được Nga ủng hộ - lúc bấy giờ là thủ tướng Ukraine. Cũng để hỗ trợ tối đa ứng cử viên của mình, Kremli cho Ukraine thêm khá nhiều món quà khác nữa: hủy bỏ thủ tục đăng ký hộ khẩu cho dân Ukraine làm việc tại Nga, ưu đãi thuế quan, trả lại thuế giá trị gia tăng (VAT) cho nguyên liệu mua tại Nga. Không một ai thắc mắc gì lúc đó với những món quà đắt giá này, trong khi người Nga đóng thuế bị mất trắng vài tỷ đô la. Đối với những người cầm quyền ở Moskva, giữ ảnh hưởng có từ thời Liên-Xô là vô giá, cho nên họ sẵn sàng chi.

Không bị các món quà của Moskva quyến rũ, người dân Ukraine bầu Victor Jushchenco - đối thủ của Janucovich thân Nga - làm tổng thống. Họ đã biết bảo vệ chiến thắng của mình, sự chiến thắng mà nhà cầm quyền được Nga hỗ trợ muốn cướp đi của họ. Can thiệp thô bạo vào cuộc bầu cử, Moskva không những chỉ làm mất danh tiếng mà mất đứt vài tỷ đô la để bây giờ phải tìm cách gỡ lại.

Thêm vào dầu vào lửa, vào thời điểm sát cuối năm 2005, các công ty của Nga bị thua trong cuộc bán đấu giá tổ hợp luyện kim Krivorijstal - viên ngọc quý của kinh tế Ukraine. Tổ hợp này lọt vào tay tập đoàn tư bản Mỹ - Ấn Độ. Khó mà có thể tin vào kết quả, bởi vì đây là cuộc đấu giá ngoạn mục nhất trong lịch sử tư hữu hoá của Ukraine. Kiev nhận được một khoản tiền "vũ trụ" là 5 tỷ đô la, làm ngạc nhiên thậm chí cả giới quan sát tại Dniepr. (Trong đợt tư hữu hoá đầu tiên thời tổng thống Kuchma, con rể ông ta đã mua tổ hợp này chỉ 800 triệu đô la. Chính phủ mới sau cách mạng Cam đã rà xét lại và tái đấu giá). Nhờ món tiền này, chính phủ của Jushchenco có thể nghĩ đến thực hiện những cải cách kinh tế đã hứa với cử tri trong cuộc cách mạng Cam và chuẩn bị cho việc bầu cử nghị viện vào tháng 3 tới - một sự kiện mang tính then chốt cho tương lai của Ukraine. Việc tư hữu hoá khu tổ hợp Krivorijstal đã mang lại cho Jushchenco và ekip của ông một thành quả lớn nhất trong năm vừa qua, và đáng yêu hơn - một món qùa ngoài mong đợi.

Chúng tôi biết các ông có tiền

Cách mạng Cam đã là lý do không chính thức khiến Putin đưa ra hình phạt đối với Ukraine

Nhưng việc này đã làm Moskva bực bội. Sau vụ bán đấu giá nói trên, Moskva càng tăng sức ép về khí đốt với Kiev. Các công ty của Nga đã trả giá tới 4,7 tỷ đô la. Họ nghĩ rằng nếu như người Nga mua được Krivorijstal thì ít ra cũng ngậm ngọt để chữa cái đắng cho thất bại trước cách mạng Cam và quan hệ giữa hai nước sẽ nồng ấm trở lại. Nhưng người dân Ukraine không bị tình cảm chi phối, họ bán cho ai trả giá cao nhất. Moskva đã coi ứng xử này của Jushchenco như một sự thù địch.

Cách đây vài ngày, tổng thống Putin nói toẹt ra rằng Nga không có ý định cung cấp giá rẻ cho khu công nghiệp đã thuộc về Mỹ - Ấn trên Dniepr. Putin còn nói thêm rằng Ukraine có đủ tiền để chi trả cho việc tăng giá mà dự tính sẽ ngốn ngân sách của Ukraine 3,6 tỷ đô la, ít hơn số tiền Kiev bán được tổ hợp Krivorijstal.

Putin hoàn toàn có lý khi ông không muốn trợ cấp cho kinh tế láng giềng, nhưng mà ông quên rằng, cách đây một năm không ai ép buộc ông tặng Ukraine những món quà hàng tỷ đô la. Trong truyền thống luật pháp châu Âu các nước phải tuân thủ nguyên tắc: "Pacta sunt servanda" (có nghĩa là phải tôn trọng những hợp đồng đã ký kết). Trong khi đó Kiev đã đồng ý sẽ trả tiền hơi đốt theo giá thị trường nhưng trong một giới hạn đúng đắn và với một giai đoạn bước đầu hợp lý. Tại sao chúng tôi phải trả 230 đô la cho một ngàn mét khối trong khi các nước cộng hoà Baltic chỉ trả phân nửa, còn Belarus 46 đô la? - Jushchenco đã chất vấn như vậy hôm chủ nhật 01/01/2006.
Trước khi sang năm mới, vào gần giao thừa, Nga nhất thiết chỉ chấp nhận một phương án thoả hiệp: 3 tháng quá độ với giá cũ nhưng hợp đồng với giá 230 đô la phải được ký trong năm cũ. Bây giờ họ đẩy hết lỗi cho Ukraine và đe dọa châu Âu sẽ không có hơi đốt cho mùa đông.

Đừng hoảng loạn

Nga tính toán rằng viễn cảnh một mùa đông lạnh lẽo sẽ làm Liên Hiệp Châu Âu (EU) thúc đẩy Ukraine thoả hiệp. Vào ngày thứ 4 (04/01/2006) Hội đồng Âu châu thảo luận về cuộc tranh chấp Moskva - Kiev. Nhiệm vụ của Ba Lan là trình bày mọi diễn biến của cả cuộc khủng hoảng này với tất cả các thành viên còn lại. Một cuộc khủng hoảng mà Moskva phải gánh chịu khá nhiều sai lầm của mình.

Chúng ta không có gì phải hoảng loạn khi bếp của chúng ta thiếu hơi đốt vì sự khiêu khích của Nga. Trên một tầm xa, Moskva và Kiev sẽ phải thoả hiệp với nhau, bởi vì 80% số lượng hơi đốt mà Nga xuất khẩu qua phương Tây chạy qua lãnh thổ Ukraine. Tình hình này còn lâu dài. Dự án đường ống qua biển Baltic từ Nga qua Đức hiện nay mới chỉ nằm trong ngăn kéo. Do vậy, Kiev có công cụ để chống lại khiêu khích. Moskva tất nhiên cũng tận dụng cuộc khủng hoảng hơi đốt với Ukraine - như đã từng làm đối với Belarus - để thuyết phục phương Tây sự cần thiết xây dựng đường ống qua biển Baltic, nhưng đây vẫn là viễn cảnh xa vời.

Moskva chơi trò "va banque", tính rằng nếu đẩy Jushchenco vào chân tường, ông ta phải chấp nhận điều kiện của Nga đưa ra vì sợ rằng rối loạn kinh tế sẽ gây bất lợi cho bầu cử vào tháng 3. Nhưng Kiev đã không muốn nhượng bộ một cách rõ ràng. Con át chủ bài là đường ống dẫn đi qua nước mình và hợp dồng mà Nga đã ký (có lợi cho Ukraine) trong năm 2004. Chính phủ Ukraine cho rằng, nếu đưa tranh chấp ra toà án quốc tế ở Stockholm, Ukraine sẽ thắng.

Thậm chí người Ukraine sẽ chịu đựng một mùa đông lạnh trong một thời gian nào đấy, ekip của Jushchenco có thể chỉ thu được một kết qủa kém trong bầu cử tháng 3, nhưng trong bài toán dài hạn, sự kiêu khích của Nga có lợi cho Ukraine. Ukraine không còn cách nào hơn là giảm bớt sự tiêu thụ của một nền kinh tế thuộc vào loại ngốn nguồn năng lượng bậc nhất châu Âu.
Kiev cũng phải tìm kiếm nguồn tài chính, đầu tư cho việc khai thác hơi đốt tại các mỏ ở Krym và Biển Đen. Việc khai thác các mỏ này cho đến nay tính ra rẻ hơn mua từ Nga. Và cuối cùng chính phủ Kiev cũng phải thực tế hoá việc bao cấp các chi phí nhà ở trong đó có hơi đốt: người Ukraine trả ít hơn so với một người bình thường tại Nga. Và như vậy, Ukraine sẽ tách khỏi lệ thuộc hơi đốt từ Nga và thị trường hoá kinh tế của mình.

Chính sách cây gậy và củ cà rốt

Ép buộc Kiev trong vấn đề hơi đốt Nga đã hành xử như một kẻ đánh bạc, đặt hết vào một con bài. Nhưng những kẻ đánh bạc - phụ thuộc vào may rủi - một lần có thể làm được triệu phú - nhưng lần khác có thể trắng tay. Tuy nhiên, tấn công mãnh liệt, Moskva cho thấy rằng, không có gì để mất nữa tại Ukraine - là một thông tin lạc quan cho chính phủ Kiev cũng như Ba Lan. Sự cố gắng của Nga càng chứng tỏ rằng Ukraine đang ra khỏi ảnh hưởng của nó.

Moskva đã chơi theo nguyên tắc hoặc được tất cả hoặc không có gì và cuối cùng thất bại. Thay vì Kiev hỗn loạn ta có thể quan sát sự tức tối và thiếu lòng tin của mọi người đối với Moskva. Từ chủ nhật đến nay, người ta gửi không biết bao nhiêu tin nhắn SMS: "Hãy nhớ vụ hơi đốt, đừng mua hàng hoá Nga".

Cũng tương tự như thế cách đây 3 năm trong cuộc tranh chấp đảo Tuzel trên biển Azov giữa Nga và Ukraine. Lúc bấy giờ người Nga định gộp hòn đảo này của Ukraine vào phía bờ của mình bằng cách ủi cát lấn, phớt lờ Kiev. Lúc bấy giờ người dân Ukraine, thậm chí cả những người sinh ra tại Nga nói với nhau rằng, họ sẵn sàng đổ máu với người Nga vì đảo Tuzel. Và một năm trước đây, phản đối lại can thiệp của Nga vào cuộc bầu cử, rất nhiều người đã không bỏ phiếu cho người của Kremli mà lại bầu cho Victor Jushchenco dù không thích ông. Tất cả nói lên rằng, trong bầu cử năm nay cũng sẽ như vậy, nhất là sau vụ tấn công hơi đốt này.

Nước Nga, người giữ vai trò thủ lĩnh trong Liên bang Xô-Viết cũ không hiểu tâm lý của láng giềng. Họ chỉ biết sử dụng cây gậy và củ cà rốt. Thế nhưng trong thời buổi toàn cầu hoá hôm nay, cách chơi này không còn hiệu quả. Sẽ tốt hơn rất nhiều nếu Kremli không chạy theo những vụ khiêu khích cũng như những trò chơi "poker", mà là chơi rất đàng hoàng, tìm thoả hiệp thích ứng cho cả hai phía.

Chúng tôi mong trong năm mới, thay đổi chính sách với láng giềng, nước Nga hiểu ra điều này. Trước hết là vì quyền lợi của chính mình.

In bài này, hay gửi link của trang này cho bạn bè: