Trân trọng kính gửi: ông Nông Đức Mạnh - Tổng
bí thư đảng cộng sản Việt nam.
Đồng kính gửi các cơ quan thông tấn, báo chí,
và các cơ quan liên quan khác.
Lưu ý: Văn bản này được gửi qua
đường thư điện tử.
Đầu năm Nhâm ngọ ( khoảng đầu tháng
02 năm 2002 ) Thư Lê và tôi hoàn thành bản dịch “
Thế nào là Dân chủ?” theo tư liệu của đại
sứ quán Hoa kỳ tại Việt nam. Tuy nhiên, bài viết
này không có chủ đích đi sâu vào nội dung bản
dịch đó, mặc dù ngay tựa đề ( What is
Democracy? ) của nó đã cho ta một sự hứng thú
để tìm hiểu “ thế nào là dân chủ” rồi,
vì tôi đã nghe thấy từ “dân chủ” từ lâu
nhưng chưa bao giờ được nghe và được
đọc để hiểu bản chất thực sự
của nó là gì và nhiều cái hiện được gọi
là “dân chủ” có thực sự là dân chủ không. Phải
nói thật, sau khi hoàn thành bản dịch đó, tôi
đã có một cái nhìn tổng quát, cơ bản về
dân chủ ( dĩ nhiên là theo quan niệm của người
viết ) và một sự lạc quan về dân chủ:
có Dân chủ sẽ có Tất cả. Có thể quan điểm
của tôi chỉ là quan điểm của một người
bị choáng ngợp trước một thế giới mới
nhiều điều hứa hẹn, nhưng dẫu sao
đó cũng là cảm xúc chân thành nhất của tôi
muốn nói lên ở đây.
Chuyển sang vấn đề chính tôi muốn đề
cập ở đây. Mấy hôm nay các tờ báo lớn
trên toàn quốc đều thông tin về kết quả
của Hội nghị lần thứ 5 ban chấp hành
trung ương đảng( HN5TWĐ). Kết quả của
hội nghị đó là thông qua 05 nghị quyết có
tính định hướng cho đường lối lãnh
đạo và mục tiêu cho đất nước ta trong
giai đoạn tới. Trong 05 nghị quyết đó tôi
thấy có những điểm tâm đắc trùng hợp
với bản dịch “ Thế nào là Dân chủ?”, một
sự trùng hợp đặc biệt là thời gian chúng
tôi dịch và hoàn thành cũng gần trùng với thời
gian họp của HN5TWĐ ( từ ngày 18/02/2002 -
02/03/2002).
Trong 05 nghị quyết đó, tôi rất chú ý tới
nghị quyết 04 và nghị quyết 05. Đây là hai nghị
quyết dành cho vấn đề nhận thức và lý luận.
Hai nghị quyết này có nhiều điểm đáng mừng
và đáng lạc quan cho thời gian tới.
Trong nghị quyết 04 về “ Đổi mới và
nâng cao chất lượng hệ thống chính trị
ở cơ sở xã, phường, thị trấn”: phần
hai của nghị quyết này đã quyết định
phải thực hiện “ Thực hành dân chủ thực
sự trong nội bộ các tổ chức của hệ
thống chính trị ở cơ sở và trong quan hệ
với dân, phát huy quyền làm chủ của dân...”.
Phần ba của nghị quyết này khẳng định
các cán bộ lãnh đạo phải “ biết
hướng dẫn và phát huy tính tự quản của
dân, công tâm, thạo việc, tận tụy với dân,
không tham nhũng, ức hiếp dân, được dân
tín nhiệm.”
Trong nghị quyết 05 về “ Nhiệm vụ chủ
yếu của công tác tư tưởng, lý luận trong
tình hình mới”: nghị quyết này có những quyết
định rất sáng suốt như “ mở rộng
dân chủ, phát huy tự do tư tưởng trong nghiên cứu
lý luận, khai thác mọi tiềm năng sáng tạo
trong nghiên cứu khoa học, nghiên cứu lý luận,...nêu
cao vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng
viên; tích cực đào tạo, bồi dưỡng đội
ngũ cán bộ tư tưởng lý luận; kiện
toàn tổ chức, bộ máy làm công tác tưởng, lý
luận; tăng cường đầu tư cho công tác tư
tưởng, lý luận; phát huy sức mạnh tổng hợp
để đẩy mạnh các hoạt động
tư tưởng,lý luận; đổi mới nội
dung, phương pháp công tác tư tưởng, lý luận.”
Và tổng bí thư Nông Đức Mạnh cũng xác
định phong cách lãnh đạo mới trong thời
gian tới là “ nói đi đôi với làm”
và việc đưa ra các nghị quyết trên xuất
phát từ “ yêu cầu bức xúc phải giải
quyết”.
Ngay khi kết thúc HN5TWĐ, Ban bí thư trung ương
đảng đã tổ chức hội nghị toàn quốc
để sơ kết việc thực hiện Chỉ thị
30/CT/TW của Bộ chính trị ( khóa VIII) về xây dựng
và thực hiện qui chế dân chủ ( QCDC) ở cơ
sở từ ngày 04-05/03/2002. Điều này cũng chứng
tỏ vấn đề Dân chủ đã có được
lưu tâm lớn từ những nhà lãnh đạo. Theo báo
Lao động đưa tin ngày 05/03/2002:” Hội nghị
sơ kết đã chỉ rõ nguyên nhân của những
khuyết điểm, hạn chế trong việc thực
hiện QCDC về mặt chủ quan và khách quan. Đó
là việc nhận thức về dân chủ còn nhiều
hạn chế, nhiều cán bộ, đảng viên nhận
thức chưa đầy đủ tầm quan trọng,
ý nghĩa sâu sắc, tính cấp bách và lâu dài của vấn
đề dân chủ nói chung và thực hiện QCDC nói
riêng.” Cũng theo báo Lao động, “ việc
thực hiện QCDC ở cơ sở, hình thức dân chủ
trực tiếp đang tỏ rõ sức sống và hiệu
quả, được nhân dân đồng tình, phấn
khởi thực hiện. Song, việc nâng cao hình thức
dân chủ đại diện thông qua chính quyền và
các đoàn thể nhân dân cũng rất quan trọng...Dân
chủ là chiếc ‘ chìa khóa vạn năng ‘ để
giải quyết mọi khó khăn.”
Qua những nghị quyết và tổng kết trên
chúng ta đã thấy rõ sự quyết tâm thay đổi
về phương cách lãnh đạo của chính quyền
hiện nay theo chiều hướng Dân chủ. Mặc dù
người ta thường nói “ Tư tưởng quyết
định Hành động “, nhưng việc chuyển
những mong muốn và tư tưởng thành hiện thực
vẫn luôn không dễ dàng, nhất là trong bối cảnh
xã hội ta còn nhiều những thói quen, tiền lệ
nguy hiểm như “trên bảo dưới không nghe”,
“ luật của ta xử thế nào cũng được”,
nhưng cũng phải khẳng định mạnh mẽ
rằng điều đó không có nghĩa là chúng ta không
thể biến những mong muốn tốt đẹp nói
trên thành hiện thực mà chúng chỉ nhắc nhở
những người lãnh đạo và dân chúng phải
kiên quyết thực hiện hơn nữa và nghiêm khắc
hơn nữa với những hành động, ý đồ
đi ngược lại định hướng tốt
đẹp đó.
Với sự hân hoan về các điểm nêu trên
đây của nghị quyết HN5TWĐ và các kết luận
của Hội nghị toàn quốc để sơ kết
việc thực hiện Chỉ thị 30/CT/TW của Bộ
chính trị ( khóa VIII) về xây dựng và thực hiện
qui chế dân chủ ( QCDC) ở cơ sở, tôi xin trình
bày 02 đề nghị của tôi sau đây với mong
muốn góp một phần nhỏ vào việc thực hiện
thành công các nghị quyết và định hướng
trên:
Vì bộ máy quản lý của một xã hội bao gồm
nhiều cấp độ và nhiều cá nhân với tính
cách và sự hiểu biết khác nhau, do đó việc thực
hiện sai các nghị quyết chỉ đạo ( cố
ý hoặc vô ý ) cũng là điều dễ hiểu nếu
chúng ta không xác định rõ thế nào là Dân chủ
để cho mọi người cùng lấy đó làm
tiêu chuẩn cho suy nghĩ và hành động, nhất là
đối với dân chúng. Vì nếu người dân
không xác định được như thế nào là
Dân chủ thì làm sao dân chúng có thể phát hiện và ngăn
chặn các vi phạm Dân chủ của người khác
( đặc biệt là người lãnh đạo), khi
đó “ chiếc chìa khóa vạn năng “ bị cất
đi hoặc bị đánh tráo bằng chiếc chìa
khóa vạn năng giả, người dân cũng không thể
biết được. Và như thế, nghị quyết
vẫn chỉ nằm trên tờ giấy hoặc chỉ
được phát vào không khí! Điều này nghe qua có
vẻ như là sự phủ định mọi cố gắng
của các cấp lãnh đạo và những người
tâm huyết, nhưng sự thực vẫn thường
thẳng thắn như thêá và chúng ta cần phải dũng
cảm nhận chân nó để tránh cho tương lai.
Do đó tôi xin đề nghị hãy phát động Một
phong trào tìm hiểu, nghiên cứu về Dân chủ
trong các cơ quan nghiên cứu và đặc biệt trong
Dân chúng ( kể cả người Việt định
cư ở nước ngoài) để định ra
được các tiêu chí cơ bản của Dân chủ
cho mọi người cùng biết. Đây chắc chắn
là vấn đề không nhỏ và không dễ tranh luận,
nhưng nó là nền tảng cho mọi sự thay đổi
đúng như tổng bí thư Nông Đức Mạnh
đã nói đó là chiếc“ chiếc chìa khóa vạn năng”.
Để có kết quả tốt nhất thì cách nghiên
cứu, tranh luận cũng phải được thực
hiện trên tinh thần hướng tới Dân chủ, tức
là phải được “tự do tư tưởng
trong nghiên cứu lý luận”, nói một cách
đơn giản hơn và cần phải được
khẳng định là không có điều gì bị
cấm nói, cấm tranh luận và được
đăng tải trên các phương tiện truyền
thông đại chúng ( báo chí, radio, truyền hình, internet).
Tuy nhiên, để huy động được những
người tài trí, tâm huyết cho đất nước
trong phong trào này, chúng ta phải làm cho dân chúng vượt
qua được tâm lý bấy lâu nay vẫn đang ngự
trị: Rất e ngại khi đề cập tới
vấn đề thời cuộc, xã hội với
lý do đã có nhiều người tâm huyết góp ý
đã không được đón nhận đúng mức
và thậm chí còn bị gặp nhiều trắc trở.
Chúng ta hãy chứng tỏ cho dân chúng biết, thời
đó đang qua và sẽ qua. Và biện pháp thuyết phục
dân chúng nhất là chúng ta hãy công bố các góp ý, kiến
nghị với đảng và nhà nước của những
nhân vật như Hoàng Minh Chính, Trần Độ, Nguyễn
Thanh Giang, Hà Sĩ Phu, Trần Khuê... cũng như nhiều
ý kiến đóng góp, thậm chí phê phán của những
người Việt nam định cư ở nước
ngoài. Trong các góp ý, kiến nghị đó chắc chắn
sẽ có những điểm cần tranh luận nghiêm
túc để nhận rõ điều gì hay cần thực
hiện, điều gì dở cần phê phán để tránh
cho những người nghiên cứu sau này. Nếu làm
được như thế chắc chắn niềm tin của
Dân chúng vào sự lãnh đạo của đảng cộng
sản sẽ được tăng lên gấp bội và
đảng cộng sản Việt nam cũng sẽ tạo
nên một kỳ tích trong lịch sử các đảng Cộng
sản trên toàn thế giới! Dân tộc ta đã có những
bài học đắt giá cho việc giới lãnh đạo
không công bố, không tiếp thu các ý kiến đóng
góp của nhân dân như các trường hợp Nguyễn
Trường Tộ, Chu Văn An,... và gần đây là cựu
bí thư tỉnh ủy Vĩnh phú Kim Ngọc về hình
thức khoán nông nghiệp.
Tôi rất tin tưởng chúng ta sẽ thực hiện
được điều này vì tổng bí thư Nông
Đức Mạnh và Trung ương đảng, đại
diện cho cấp lãnh đạo cao nhất của Dân tộc
ta hiện nay đã đưa ra những quyết định
như trích dẫn ở trên và khẳng định “ Nói
đi đôi với Làm” và chắc chắn tổng
bí thư Nông Đức Mạnh và Trung ương đảng
cũng nhất trí rằng “ Làm” phải cần huy
động sự đóng góp trí tuệ và sức lực
của mọi người dân.
Đề nghị này tôi xin chỉ nêu lên vấn đề
vì đề nghị này hoàn toàn phụ thuộc vào
đề nghị thứ nhất.
Tuy nhiên về vấn đề thực hiện tôi
xin triển khai một góp ý : Khi cần đấu
tranh với một tệ nạn, thói quen xấu trong xã hội,
để nhấn mạnh tầm quan trọng của nó,
chúng ta thường quen dùng những từ mạnh như
“quyết liệt”, “lâu dài” nhưng chúng ta cũng
thường không có thói quen lập kế hoạch chi tiết
để sao cho “quyết liệt” và giới hạn
“ lâu dài” là bao nhiêu tháng, bao nhiêu năm và ai là người
chịu trách nhiệm hoặc được khen thưởng
nếu mục tiêu không đạt hay đạt
được. Từ “lâu dài” còn nguy hiểm ở chỗ
là gây cho mọi người một tâm lý trì hoãn và dẫn
đến quên lãng, thờ ơ. Và không có ai chịu
trách nhiệm thì liệu chúng ta có hy vọng đạt
được những điều mong muốn như nghị
quyết đưa ra hay không. Chắc chắn là không!
Có thể có người cho rằng những đề
nghị của tôi chỉ đơn giản thế sao? Vâng,
tôi cũng đồng ý điều tôi đưa ra là
đơn giản, không có gì phức tạp, nhưng theo
tôi đó là sự thay đổi cần thiết đầu
tiên phải làm nếu chúng ta cam kết đi theo con
đường dân chủ: làm cho mọi người
nhận thức đúng và tốt về Dân chủ.
Một lý do nữa khiến tôi chỉ đưa ra đề
nghị đơn giản đó là xuất phát từ
tình hình thực tế: tại nước ta hiện nay về
mặt tổ chức nhà nước và hệ thống luật
cũng đã tương đối hoàn thiện về mặt
cấu trúc và hình thức, các cấp lãnh đạo và
dân chúng phần lớn đều nhận biết
được các yếu kém của đất nước
và cũng đã đưa ra các mục tiêu để phấn
đấu, nhưng tại sao vẫn không thực hiện
được như mong muốn. Các báo cáo tổng kết
của các ngành, bộ, trung ương thường có những
câu đại loại như “ bên cạnh những thành
công đó vẫn còn nhiều những mặt yếu kém,...”
và lặp lại từ năm này qua năm khác.
Vậy phải chăng ta có nên đặt một câu hỏi
trực diện: lý do không thực hiện tốt
các nghị quyết, định hướng là do không
có người giỏi lãnh đạo hay do cách quản
lý và lãnh đạo chưa thích hợp?
Chắc chắn câu trả lời đầu tiên sẽ
là: chúng ta không thiếu người tài, ngay cả trong
các cơ quan lãnh đạo trung ương và các cấp
khác hiện nay cũng có rất nhiều người xuất
sắc về tư tưởng, lý luận, quản lý
và tâm huyết - mặc dù tình hình tham nhũng lan tràn hiện
nay trong các cơ quan lãnh đạo cũng không làm tôi
nghĩ ngược lại. Vậy câu trả lời
chắc chắn phải là do cách quản lý và lãnh đạo
chưa thích hợp.
Một ví dụ đơn giản để dễ hình
dung lập luận này là trong lĩnh vực quản lý
kinh doanh: cũng một khách sạn đó với các trang
thiết bị, nhân viên và ban lãnh đạo như nhau
nhưng khi ban lãnh đạo áp dụng phương thức
quản lý mới thì hiệu quả của khách sạn
thay đổi rõ rệt theo hướng tích cực, mặc
dù có thể phải sắp xếp, thay đổi một
số nhân viên. Còn nếu vẫn theo phương cách quản
lý cũ thì cho dù có họp bàn, quyết tâm, thậm chí
tăng cường trợ giúp hay thay đổi lãnh
đạo đến mấy thì khách sạn đó vẫn
không thể phát triển được, mặc dù có thể
nó vẫn tồn tại nhưng không thể loại trừ
khả năng sập tiệm do sự cạnh tranh ngày
càng dữ dội.
Nhiều người luôn quan niệm xã hội là một
vấn đề phức tạp và lớn lắm, không
đơn giản thế đâu! Đúng, tôi đồng
ý xã hội luôn phức tạp và rộng lớn, nên
để hiểu nó chúng ta lại càng không nên phức
tạp hóa, chúng ta càng không nên tự tạo khó khăn
khi bắt đầu một quyết tâm lớn mà hãy chọn
cái đơn giản và cơ bản nhất cho bước
đi đầu tiên trong việc “thực hành dân chủ
thực sự”
Quay trở lại tiêu đề của bài này “NHỮNG
TÍN HIỆU ĐÁNG MỪNG CHO DÂN CHỦ TẠI VIỆT
NAM ?”, tôi tin tưởng, đến đây, Quí vị
cùng khẳng định với tôi đó thực sự
là những tín hiệu đáng mừng về
Dân chủ tại Việt nam! và hy vọng những tín hiệu
đáng mừng về Dân chủ tại Việt nam
hiện nay sẽ trở thành những thành công đáng mừng
về Dân chủ tại Việt nam tới
đây.
Trân trọng,
Hà nội, ngày 06/03/2002
Phạm Hồng Sơn
72B Thụy Khuê - Tây Hồ - Hà nội
Tel. 847 35 83; 0903 21 3776
E-mail: sonhqv@hn.vnn.vn