Phải chăng Chế  Ðộ Dân Chủ Tự Do và Kinh Tế Thị Trường là mô hình tổ chức nhân xã cuối cùng của nhân loại?

Trích từ Diển Đàn Dân Chủ

Lời dịch giả Trực Ngôn:  Thưa Quí Anh Chị và Quí vị Ðộc giả, nhân đọc bài phỏng vấn ông Francis Fukuyama, tôi thấy hay và có nhiều ý nghĩa, tôi xin tạm lược dịch, để chúng ta cùng đọc, cùng suy nghĩ, cùng đặt câu hỏi : «  Phải chăng chế độ dân chủ tự do và kinh tê thị trưòng là mô hình tổ chức nhân xã cuối cùng của nhân loại ? « , ngõ hầu tìm ra một hoặch đồ tổ chức nhân xã thích hợp cho đất nưóc chúng ta, để thay thế cho hoạch đồ tổ chức nhân xã Mác Lê đã lỗi thời, đang kìm hãm đất nưóc Việt trong độc đoán, độc tài và chậm tiến.

   Ông Francis Fukuyama, mà tôi có dịp nói tới trong một số bài của tôi đăng trên mạng Internet Diễn Ðàn Trí Thưc, báo Con Ong và một số báo ngưòi Việt hải ngoại, hiện là giáo sư kinh tế chính trị quốc tế tại đại học John Hopkins, Hoa thịnh Ðốn, với quyển sách nổi tiếng «  The End of History and The Last Man «  ( Sự  Kết Thúc Lịch sử và Con Nguòi cuối cùng), xuất bản năm 1992. Sự kết thúc lịch sử đây không phải là sự kết thúc lịch sử những biến cố, mà là sự kết thúc tiến trình hình thành những mô hình tổ chức nhân xã, đi từ mô hình nhiều mâu thuẫn đến ít mâu thuẫn, từ tổ chức nhân xã thô sơ bộ lạc, qua chế độ quân chũ phong kiến, dộc đoán độc tài quân phiệt hay mác xít, rồi sau cùng tới chế độ dân chủ tự do ; và con nguòi sống ở chế độ dân chủ tự do là mẫu người cuối cùng.

   Bài phỏng vấn đuọc tuần báo Pháp, Le Nouvel Observateur, số 1936,á từ ngày 13 tới ngày 19/12/2001, thực hiện. Quí vị nào muốn đọc bản chính, xin tìm số báo trên.

               «  Không có một chế độ nào thay thế chế độ dân chủ tự do và kinh tế thị truòng mà có thể đứng vững và tồn tại. »
                ( Francis Fukuyama )

 Le Nouvel Observateur :

     «  Chiến tranh tôn giáo, tiếng đổ vỡ của những nền văn hóa, sự xung đột, kình chống giữa những nền văn minh : cái nhìn bi quan của Samuel Huntington, người đối thủ to lớn của ông, có vẻ như đưọc xác nhận... »

Francis Fukuyama :

   « Huntington là giáo sư của tôi ở đại học Harvard. Tôi kính trọng ông. Phải chăng những sự đổ vỡ của lịch sử bắt nguồn từ những nguyên do văn hóa hay tôn giáo hơn là những nguyên do ý thức hệ ? Tôi không  rõ. Nhưng ông có lý khi ông hoài nghi  về sự thâu hút của những giá trị Tây phương, hoài nghi về sự kiện phầøn còn lại của thế giới chấp nhận những giá trị trên một cách tự động. Hoa kỳ cũng nhận thấy thế giới Hồi giáo chối bỏ một số giá trị của Hoa Kỳ, qua việc Hoa Kỳ gặp những khó khăn trong việc làm thế nào để hội nhập  những làn sóng di dân mới, làn sóng nàyï chối từ hố xâu ngăn cách chung và tìm cách giữ lại văn hóa và những giá trị của mình, tương tự như  những dân di trú của quí quốc la ó bài quốc ca Pháp «  La Marseillaise « , trong một trận đá banh . »

      Le Nouvel Observateur :

  «  Phải chăng ông đã lầm khi ông tiên đoán «  Sự  Kết thúc lịch sử  « , theo đó chế độ dân chủ tự do và chủ nghĩa tư bản sẽ là tương lai không cưõng lại đưọc của phần thế giới còn lại. »  

   F. Fukuyama :

    « Không phải như vậy. Tôi không bao giờ ngây thơ nghĩ rằng lịch sử là một đưòng thẳng, rằng con đưòng dẫn tới tiến bộ loại trừ những giai đoạn dật lùi hay những giai đoạn bất động. Nhưng tôi quả quyết rằng không có một thể chế nào thay thế chế độ dân chủ tự do và kinh tế tự do mậu dịch mà có thể đứng vững và tồn tại. Trong ngắn hạn, chính chế độ dân chủ tự do và kinh tế mậu dịch tự do sẽ dẫn dắt nhân loại tới tiến bộ và tới thềm của «  lịch sử «  theo nghĩa mà nhà triết học Hegel đã dùng. Hãy nhìn chung quanh chúng ta. Ðâu là những quốc gia đã chống lại giá trị của dân chủ tự do và kinh tế mậu dịch tự do và đề nghị một chế độ thay thế chế độ này ? Trung quốc ? Quốc gia này cuối cùng đã chọn kinh tế thị trưòng để thoát khỏi tình  trạng chậm tiến, và mới vào Tổ chức Thương  mại Quốc tế  để đẩy mạnh chiều hưóng này. Mặc dầu chính quyền cộng sản và những vi phạm nhân quyền liên tục, Trung quốc đã từ từ sát gần lại Tây phương. Cái gọi là  «  mô hình A¨ châu «  của Lý quang Diệu, cựu tổng thống của Singapour ?  Mô hình này đã tỏ ra yếu kém trong kỳ  khủng khoảng vừa qua ( khủng khoảng kinh tế năm 1997  lời chú thích của dịch giả ). Chủ nghĩa cộng sản đã chết. Chủ nghĩa xã hội chỉ hoạt động dưói hình thức đuòng lối thứ ba, điển hình tại Anh và Ðức. Trong một quốc gia thần quyền như Ba Tư , hai phần ba dân số dưói 35 tuổi, mong muốn có thế quyền. Khi dân không thể chọn lựa một cách dân chủ, thì họ bầu cử với hai bàn chân, có nghĩa là họ đi tị nạn. Chỉ còn một vài chế độ bảo thu,û mà đôi khi chúng ta khuyến khích bằng cách từ chối trò chơi bầu cử tự do, là chống lại chế độ dân chủ tự do và kinh tế thị truòng. Nhưng về dài hạn, sự thế gian hóa quyền hành ( sự phân chia giữa thế quyền và thần quyền  lời chú thích của dịch giả) sẽ thắng chủ nghĩa quá khích tôn giáo « .

   Le Nouvel Observateur :

   «  Chế độ dân chủ và chủ nghĩa tư bản đang chiến thắng, nhưng thưòng dưói hình thức pha loãng ... »

   F. Fukuyama :

   «  Tôi không tin ở một mô hình duy nhất của dân chủ. Tôi luôn luôn biện hộ cho sự đa dạng. Thụy Ðiển chẳng hạn, nơi mà Nhà nưócThánh đức ( lEtat-Providence) giữ một vai trò rất lớn, tất nhiên cũng là một trong những thành phần của dân chủ mà theo đó những quốc gia nào muốn đi theo hình thái dân chủ này cũng có thể phát triển. »

   Le Nouvel Observateur :

   «  Con đưòng tất yếu dẫn đến tiến bộ mà ông đồng hóa với Tây phương dân chủ tự do, bắt nguồn, theo ông, từ hai động lực chính : những thành quả của kỹ thuật và cuộc đấu tranh để được công nhận. Nhưng nưóc Mỹ không «  công nhận « đạo Hồi, những giá trị, những ưóc nguyện, những thiếu thốn thất vọng của họ. Vả lại, nưóc Mỹ mơ ưóc oanh tạc Irak với nguy cơ là tạo nên một cuộc chiến toàn dịên. »

   F. Fukuyama :

   «  Rất nhiều quốc gia Hồi giáo có những ưóc nguyện hoàn toàn phù hợp với tiến trình hiện đại hóa. Về Irak, chúng tôi quả quyết rằng nưóc này có vũ khí hóa học và vi trùng có thể sát hại hàng loạt. Phải ngừng chuyện đó. Tôi không tin ở một cuộc leo thang : sự chính thống sẽ đi theo quyền hành. Nếu chúng ta vô hiệu hóa Ben Laden, sự thu hút của ông ta sẽ biến mất. »

   Le Nouvel Observateur :

   «  Những luận thuyết của ông có vẻ như đề cao sự ưu việt của mô hình Hoa Kỳ... »

   F. Fukuyama :

   «  Hoàn toàn là không. Sẽ là một sự trái ngưọc lớn nếu nghĩ rằng những quyển sách của tôi là để bảo vệ và vinh danh Hoa Kỳ. Tôi không có một tý gì thiện cảm cho những năm 90, khi Hoa Kỳ thi hành một chính sách ngoại giao ngắn hạn, dùng Pakistan quản trị A Phú Hãn sau khi quân Taliban chiến thắng Liên Xô. Tôi cũng không bao cho giờ mạo nhận rằng thị truòng sẽ giải quyết tất, như đã chứng minh rằng thuốc sản xuất bởi những viện bào chế tư nhân không thể nào tiêu trừ hoàn toàn những bệnh dịch. Trong những năm 90, Hoa kỳ rất là kiêu hãnh, ích kỷ, tham lam, cận thị. Khi tôi nói đến sự kết thúc lịch sử, tôi tự đặt mình trong một viễn tưọng lâu dài. Tôi không bao giờ tin ở tính chất máy móc, giản tiện hóa, và những quyển sách gần đây của tôi ( «  The Great Disruption », 1998) ( Một Sự Gián Ðoạn Lớn )  gần như một bài thơ ca tụng tính chất đa dạng và, ngoài những cơ chế vĩ mô, còn ca tụng tính chất phức tạp của những nền văn hóa, đó là những mãnh đất duy nhất, trên đó ngưòi ta có thể xây dựng lên những chế độ dân chủ và những nền kinh tế mở rộng. Vì tôi cũng tin tuỏng rất nhiều ở tiến bộ kỹ thuật, quyển sách tới của tôi sẽ chứng minh rằng những ngành kỹ thuật sinh vật học có thể thành công ở chỗ mà ngành kỹ thuật xã hội hoc đã thất bại. »

   Phỏng vấn thực hiện bởi Jean-Gabriel Fredet

                                            Ba lê ngày 6/01/2002

                                             Trực Ngôn lược dịch