chuyện tṛ với phương nam
trà bồng

 Mặc dù có hàng ngàn sinh viên Việt Nam đang du học tại các nước tự do dân chủ, nơi có hàng trăm ngàn người Việt đang cư ngụ, nhưng chuyện gặp gỡ giữa người Việt đang sống tại những nơi đó với những sinh viên này là việc không thường khi xảy ra. Kết bạn th́ lại càng hiếm. Có chăng th́ chỉ vài trường hợp riêng lẻ, có tính cách cá nhân. Nếu không muốn nói một cách rất đáng buồn là cả hai bên đều không muốn làm ồn ào, khiến cho nhiều người biết.

Đối với người Việt từ trong nước, th́ trở ngại lớn nhất là hệ thống chính trị (hay nên gọi cho nó đúng tiếng Việt trong sáng là "thể chế toàn trị" tại Việt Nam) . Đi du lịch là để thăm chơi rồi lại về, ra ngoài này mà to tiếng quá nhỡ các tay kiều vận ghi tên th́ sao. C̣n đi du học là để tiến thân, thăng quan tiến chức trong hệ thống đó, chứ nào phải đi để liên hệ linh tinh, ngoài luồng. Trừ khi muốn tiến thân . trong tù! Đó có lẽ là trở ngại lớn nhất, nhưng chắc chắn không phải là trở ngại duy nhất.

Riêng với người Việt hải ngoại th́ cứ đổ thừa tại các quyền tự do pháp định cho nó chắc ăn. Quyền tự do biểu t́nh phản đối hay chào đón là một ví dụ. Nó đóng góp rất nhiều vào cái hố sâu ngăn cách người Việt. Gần như không có một phái đoàn Việt Nam nào ra ngoại quốc mà không bị biểu t́nh chống đối. Các sinh viên hay cán bộ đi tu nghiệp mặc dầu không bị biểu t́nh, nhưng chắc ḷng cũng e ngại. Ai có ư muốn t́m tới các sinh hoạt dân chủ chắc cũng không dám.

Biểu t́nh phản đối là một cái quyền mà chính tôi cũng hành xử nhiều lần. Nhưng cái khó là không biết làm thế nào để các anh chị em trong một phái đoàn văn nghệ sĩ chẳng hạn, hiểu rằng các cuộc biểu t́nh không phải nhằm chống cá nhân họ. Mà ngược lại, có người c̣n muốn được mời họ về nhà dùng cơm và chuyện tṛ. Quyền tự do . quên là một ví dụ khác. Quên rằng đối với người trong nước "ai sao tui vậy, Amen!" không phải là một lối sống, mà là một lẽ sống. Đă bảo là họ không có quyền lựa chọn ǵ hết mà. Cứ như thế mà người Việt tiếp tục nh́n nhau xa lạ, nh́n nhau nghi ngại, hoặc tệ hơn, nh́n nhau như những kẻ đối nghịch.

Nói th́ vậy, nhưng nh́n nhau thân mật cũng không phải dễ. Một người quen đi ăn tiệc, trong bàn tiệc có một thực khách mà anh không quen, nhưng lại cố ư làm thân với anh. Sau này anh được biết người đó làm việc trong Lănh Sự quán VN với vai tṛ kiều vận. Anh giận lắm, v́ không muốn ḿnh trở thành thành tích cho người khác báo cáo.

Tôi cũng có biết, nhưng không quen, hai sinh viên Việt Nam tại Úc. Họ là những sinh viên xuất sắc. Một người đă học xong, trở về VN làm việc, rồi được học bổng đi nghiên cứu thêm tại Nhật. Trong thời gian ở Nhật, cứ vài ba tháng lại đi Washington DC để tŕnh bày các công tŕnh của ḿnh. Mặc dù tiền trợ cấp có phần eo hẹp trong xă hội đắt đỏ ở Nhật, nhưng cũng đủ để anh sống và làm việc rất thoải mái. Người thứ hai c̣n đang học và ở cách nhà tôi khoảng mười phút lái xe. Cả hai đều là bạn nghỉ hè của một người ngoại quốc làm cùng sở. Thế nhưng sau nhiều lần thăm ḍ và "bắn tiếng" qua anh bạn nọ, vẫn không có dấu hiệu ǵ là chúng tôi có thể sẽ liên lạc được với nhau cả. Được tự do như vậy, hai bạn sinh viên kia ao ước cái ǵ ? Cũng qua trao đổi với người bạn ngoại quốc kia tôi được biết hai bạn đó muốn định cư ở Úc. Tôi mà ở trong hoàn cảnh họ chắc cũng không mong ǵ hơn. Vùng đất này lành hơn đất nước nơi chúng tôi sinh ra.

Gặp nhau th́ như thế, c̣n đọc nhau xem ra cũng không dễ dàng ǵ hơn:

Một bài viết về ông Hồ Chí Minh, gọi ông ta là "chủ tịch" đă có thể khiến nhiều người nổi đóa, vất bài viết, "văng" vài câu, th́ c̣n nói chi tới việc đọc cho hết, xem tác giả viết cái ǵ. Nếu có đọc th́ không chừng vừa đọc vừa run v́ giận, th́ lại mất khôn rồi. (thiệt khổ!).

Thật ra th́ không khó phân biệt giữa những cuồng-tín-đồ của Hồ Giáo hay là những trung thần của Đảng Triều, với những người viết độc lập.

Các bài mà một anh bạn thân của tôi từ Mỹ gởi qua, do một người viết mà chính anh cũng không biết là ai, thuộc loại đó - Một cây viết độc lập với Đảng. Chưa kịp đọc th́ anh đ̣i "feed back" ngay. Bài có phải của anh đâu mà nóng vậy ? Anh bảo người viết can đảm, hỏi tôi nghĩ sao? Tôi không đồng ư: trong hoàn cảnh của tác giả những bài đó, theo tôi th́ phải nói đó là một người rất can đảm.

Tác giả, dưới bút hiệu Phương Nam, đă sinh ra và lớn lên trong ḷng xă hội Xă Hội Chủ Nghĩa. Tuổi đời anh chắc chưa bằng tuổi đảng của đấng sinh thành của anh. Anh thuộc thành phần được ưu đăi, cớ chi lại quay ra hồ nghi toàn bộ cột xương sống của chế độ? Xét lại từ Chủ Nghĩa Mác đến cả cuộc chiến tranh "chống Mỹ cứu nước"? Lại c̣n dám đặt những câu hỏi về tác phong đạo đức, sự sáng suốt cũng như tài năng của một người đă được Đảng thánh hoá là ông Hồ Chí Minh?

Làm việc đó, tác giả Phương Nam đă tự giải thoát ḿnh khỏi cái xà lim tư tưởng kiên cố mà Đảng đă giam hăm cả nước từ hơn nửa thế kỉ qua. Anh đă có tự do tư tưởng. Nhưng anh không chỉ muốn cái tự do đó cho riêng ḿnh, anh muốn nó cho cả dân tộc ḿnh. Anh cũng không tham lam tới độ đ̣i hỏi "một triệu lần Dân Chủ" mà Đảng đang rêu rao, anh chỉ muốn một thứ Dân Chủ đích thực cho Việt Nam thôi. Đă là Dân Chủ giả hiệu th́ càng nhiều triệu chừng nào càng gian dối chừng nấy.

Nhưng làm việc đó, Phương Nam cũng đătự đưa ḿnh vào một hoàn cảnh mới. Trong vị trí này của anh, và trong t́nh h́nh đất nước hiện nay, th́ tù tội, khủng bố tinh thần, bao vây kinh tế, tai nạn giao thông,. là những điều có thể xảy ra nếu nhà cầm quyền Hà Nội biết anh là ai. Cũng v́ làm việc đó, và không muốn liên lụy đến ai, anh đă phải tạm ẩn danh. Ngay đến những người thân của anh cũng không biết con đường anh đă chọn. Phương Nam có vẻ đơn độc, nhưng trong công cuộc vận động Tự Do Dân Chủ đích thực cho Việt Nam th́ anh có rất nhiều bạn đồng hành. Những người bạn mới đó, mà anh đă trao đổi qua thư từ và dám "liều" gặp mặt là có cả tôi.

Sau khi trao đổi địa chỉ th́ Phương Nam và tôi đă hẹn nhau đi ăn cơm tối, mà chúng tôi gọi là đi "nhậu" cho nó xôm. Đón anh tại nhà, sau một hồi chạy loanh quanh chúng tôi t́m được một nhà hàng Việt Nam. Tôi th́ thuộc loại "con ǵ cũng ăn" thành để anh tự do gọi món. Thêm vài chai bia cho có chút hơi men.

Bạn tán phét th́ có lẽ anh cũng như tôi đều không thiếu. Tôi và anh t́m tới nhau không phải để tán phét, cái đó tính sau. Trong hoàn cảnh khá tế nhị này, tôi qui ước và chúng tôi đồng ư là muốn hỏi ǵ nhau th́ hỏi, nhưng nếu anh thấy không tiện th́ anh có quyền khỏi trả lời. Thỏa thuận như vậy, nhưng không có câu nào anh không trả lời tôi một cách thành thật cả. Chỉ có tôi cố ư tránh hỏi những chi tiết cá nhân của anh, pḥng hờ việc ḿnh vô t́nh "hại bạn" .

Câu chuyện quay quanh các bài viết. Tôi hỏi anh là trong một bài anh có trích ông Hà Sỹ Phu, ông ta nói quyền lực tự hủy là chuyện không có trong lịch sử. Thế mà sao anh lại kêu gọi một cuộc Trưng Cầu Dân Ư? Nếu nhà cầm quyền chấp nhận cho tổ chức Trưng Cầu Dân Ư th́ có khác nào họ tự cáo chung ? Ấy là chưa nói tới sự thiếu vắng hoàn toàn các quyền tự do căn bản cần thiết cho một cuộc Trưng Cầu Dân Ư công bằng. Dân ḿnh đă có cái quyền nào đâu ? v.v...

Anh trả lời là anh nào có thơ ngây mà tưởng rằng đ̣i để họ đáp ứng liền đâu. Bao nhiêu đề nghị hợp lư hợp t́nh của biết bao nhiêu người khác, đều đă bị họ lờ tuốt đấy thôi, làm ǵ họ. Đó là chưa nói đến việc các người dân chủ ôn ḥa c̣n bị hành hạ đủ điều. Phương Nam biết chứ và anh tạm gọi đây là "phương pháp khúc xạ" trong đấu tranh đ̣i dân chủ. Tức là đ̣i điều A, nếu được là tốt nhất. Nếu không được A, th́ lại được những cái B khác.

Một trong những "cái B" khác đó là : khi họ đă phớt lờ hoặc từ chối đề nghị ấy cũng đồng nghĩa với việc tự họ đă bóc trần một cách rơ ràng nhất những điều ngụy biện, dối trá đă và đang hoành hành tại Việt Nam. Nếu họ cứ luôn rêu rao rằng: " Nhà nước CHXHCN Việt Nam là "của dân, do dân và v́ dân; rằng lực lượng chính trị duy nhất lănh đạo đất nước hiện nay chỉ có thể là ĐCS Việt Nam. Bởi v́ đây là sự lựa chọn của nhân dân và của lịch sử "(!?) v.v. th́ tại sao họ lại không tạo điều kiện để cho dân tộc ấy trả lời xem có đúng là như vậy hay không, thông qua một cuộc Trưng Cầu Dân Ư?

Tôi nói: cái đơn xin lập "Hội Nhân Dân Chống Tham Nhũng" mới đây biểu thị việc này rơ nhất. Đó là một nước cờ cao của những người dân chủ trong nước. Nhưng Đảng và tham nhũng, theo tôi, đă tay trong tay ăn nằm với nhau từ hồi "giải phóng" tới giờ rồi. C̣n trước đó th́ sao ? Trong chiến tranh, chỉ có bom đạn với xương máu, lấy ǵ ...ăn, cho nên đành phải trong sạch thôi. Bây giờ mà xin chống tham nhũng th́ có khác nào chống Đảng đâu. Xem phản ứng của họ th́ biết.

Anh thêm rằng thực ra trong chiến tranh cũng đă có tham nhũng nhưng mức độ c̣n giới hạn. Việc những người dân chủ trong nước xin thành lập Hội Chống Tham Nhũng và bị đàn áp đă một lần nữa bóc trần bộ mặt giả nhân, giả nghĩa của những kẻ bảo thủ nắm thực quyền trong ĐCSVN hôm nay.

Trong các bài viết anh đặc biệt không đả động ǵ tới hai lực lượng Công An và Quân Đội. Theo anh đó là những bộ phận thừa hành, một khi có thay đổi về nhận thức và thể chế chính trị th́ họ sẽ hành xử khác. Phương Nam nói điều này làm tôi nhớ lại đă có những tổ chức kêu gọi giải tán cả quân đội và công an ! Tôi đồng ư với anh rằng đó là những bộ phận thừa hành, nhưng họ đang ăn cùng mâm với Đảng. Có biết bao nhiêu xí nghiệp, công ty được Đảng "chia" cho quân đội,  công an để họ gắn bó với sự tồn vong của Đảng th́ sao ?

Theo anh th́ cũng chỉ có một thiểu số trong các lực lượng ấy được ăn cái miếng bánh đó thôi. C̣n đa số cũng phải gánh chịu những nỗi bất công chung của xă hội. Cái này th́ tôi không đồng ư: sao lại là "thiểu số" được? Thiểu số sao họ làm cả nước thất điên bát đảo như vậy được, phải là đa số chứ ?

Phương Nam vẫn quả quyết đó chỉ là thiểu số thôi, nhưng là thiểu số nắm thực quyền. Anh gọi đó là "thiểu số mặt dầy, tai trâu", và số này th́ "phỏng c̣n hy vọng ǵ" trong việc nhận thức lại? C̣n đa số kia th́ anh hoàn toàn tin tưởng rằng nhất định trong một tương lai gần họ sẽ có sự chuyển biến trong nhận thức. Rồi từ đó sẽ là sự chuyển biến trong hành động .

Anh tin rằng t́nh h́nh Việt Nam rồi cũng sẽ tương tự như t́nh h́nh của các nước Đông Âu, Liên Xô cũ hơn 10 năm trước, hoặc như của Nam Tư mới đây: khi mà đa số quân đội và cảnh sát của các nước ấy đă nhận thức được ra vấn đề, rằng nếu cứ tiếp tục trung thành với Đảng của họ, với chính quyền đương thời cũng là đồng nghiă với việc chống lại Tổ Quốc, chống lại nhân dân họ. Giả sử có một số nào đó vẫn c̣n mù quáng tuân theo lệnh cấp trên bắn vào những đoàn người biểu t́nh đ̣i dân chủ, th́ chính những người vốn là đồng đội của họ trước đó sẽ bắn vào đầu họ, đấy là điều khẳng định. Phương Nam nhận xét thêm: Một trong những nguyên nhân khiến cho phong trào đấu tranh của sinh viên Trung Quốc, tại quảng trường Thiên An Môn vào tháng 6 năm 1989 bị đàn áp là do t́nh thế lúc ấy chưa chín muồi. Chính quyền nước này vẫn huy động được những đơn vị quân đội dám nhẫn tâm nghiền nát hàng ngàn sinh viên Bắc Kinh dưới xích xe tăng của họ.

Muốn có được một sự nhận thức lại th́ cần phải có thông tin trung thực, gần gụi và có sức thuyết phục với đồng bào ta ở trong nước. Cụ thể là những bài phân tích ôn ḥa, độc lập, không cần đao to búa lớn nhưng phải có lư, có t́nh. Chúng sẽ dễ đi vào ḷng người hơn. T́nh h́nh hôm nay đă khác xưa rồi, việc bưng bít thông tin dẫu có được bộ máy chuyên chính vô sản trong nước cố gắng đến mấy cũng vẫn bị chọc thủng những mảng lớn. Sắp tới đây, khi Hiệp Ước Thương Mại Việt - Mỹ thực sự đi vào cuộc sống, th́ chúng ta sẽ được chứng kiến sự bất lực ngày càng rơ hơn của sự bưng bít trên. Và cuối cùng nhất định là sự phá sản hoàn toàn của nó. Đó là quy luật tất yếu mà không một thế lực đen tối nào có thể ngăn cản được.

Nhờ có cái nh́n từ bên trong nên anh có phần lạc quan hơn tôi. Tôi hơi lo về những người dân chủ trong nước. Lư do chính là v́ tôi thấy thế này: chỉ có các cán bộ nghỉ hưu đ̣i dân chủ hoá, rồi trong cùng lớp cán bộ nghỉ hưu đó, có người bắt đầu đ̣i dân chủ trên giường bệnh. Cứ theo cái đà này th́ Đảng cứ xoa tay chờ, những người dân chủ sẽ ra nghĩa địa dần, họ sẽ giúp chôn những người dân chủ với điếu văn chu đáo. Thế là xong. Dân chủ tiệt chủng. Đảng khoẻ!

Phương Nam th́ không nghĩ như vậy. Anh nói đất nước đă có Lê Chí Quang, có Nguyễn Vũ B́nh, có các bạn trẻ ở Quỳnh Phụ - Thái B́nh, Nguyệt Biều - Huế,.  dám đứng lên đ̣i tự do dân chủ và tự do tôn giáo, th́ nhất định sẽ có nhiều bạn trẻ nữa dấn thân trong thời gian tới. Kể cả những người hiện đang làm việc tại các đơn vị, cơ quan nhà nước. Vấn đề là vai tṛ hỗ trợ của đồng bào ta ở hải ngoại lúc này lại càng quan trọng hơn bao giờ hết. Nghĩa là phải bằng mọi cách bảo vệ bằng được những tiếng nói dũng cảm đó, chẳng hạn là việc Quốc tế hóa những tên tuổi trên.

Nhân nhắc đến Lê Chí Quang, tôi hỏi anh nghĩ sao về bài "Hăy Cảnh Giác với Bắc Triều" mới đây? Theo tôi th́ cái đó là lỗi tại nước ḿnh, chứ can chi đến nước Trung Hoa. Đừng nói chi đến Trung Hoa, ngay cả Việt Nam đây, trong một vùng đang tranh chấp với ḿnh, nếu chính phủ nước láng giềng "biếu không" cho vài trăm cây số vuông lănh thổ, th́ ḿnh cũng (giả bộ) gạt nước mắt mà nhận, chứ c̣n mắc cỡ ǵ nữa!

Điều tôi muốn nói ở đây là nước Việt Nam của Đảng Cộng Sản Việt Nam có một chính phủ được mọi quốc gia công nhận là đại diện cho dân tộc Việt Nam. Nó là hợp pháp đối với thế giới. Cái ǵ họ kư th́ dân tộc phải gánh chịu. Nó có đại diện cho anh hay cho tôi hay không, ai thích hay không thích chẳng ăn nhằm ǵ tới nó cả. Qua các tiết lộ đó, điều mà ai cũng biết, nay được xác nhận là: Đảng Cộng Sản Việt Nam luôn luôn đặt nền tảng quyền lực của họ ở Bắc Kinh, chứ không phải ở sự tín nhiệm của dân tộc Việt Nam.

Nếu ḿnh có một chính phủ dân chủ, một quốc hội do dân bầu qua tuyển cử tự do, với mọi quyền tự do được bảo đảm th́ chắc chắn đă không có chuyện lén lút bán nước cầu vinh kiểu đó.

Phương Nam nói, theo anh hiểu th́ mục đích chính mà luật sư Lê Chí Quang khi nêu lên sự kiện đó là để kích thích ḷng yêu nước của mọi người dân Việt Nam. Rằng ḷng tự hào dân tộc 4000 năm dựng nước và giữ nước của họ đă bị tổn thương nặng nề. Từ đó họ sẽ có những phản ứng mạnh mẽ đối với Đảng. Tôi hy vọng anh đúng. Nếu không, ḿnh chĩa mũi dùi vào Bắc Kinh th́ lạc hướng mất rồi. Chính phủ nhỏ xíu của nước ḿnh mà ḿnh chưa làm ǵ được, lại lo đi "fix" chính phủ một nước khổng lồ khác th́ quả là có hơi xa vời.

Anh thêm rằng hy vọng vào cái gọi là " Quốc Hội CHXHCNVN " đứng ra bảo vệ những vùng lănh thổ và lănh hải của cha ông để lại cũng thật là không tưởng. Thực tế đă chứng minh rằng: chúng ta không hề nghe thấy một đại biểu nào của Quốc hội khóa 10 chính thức đề cập đến chuyện này trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nếu có cũng chỉ dám th́ thào sau lưng, và điều đó th́ chẳng có một giá trị thực tiễn ǵ.

Thức ăn cạn dần, nhưng sự quư mến của tôi dành cho anh th́ càng về cuối bữa càng gia tăng. C̣n nhiều điều để nói, nhưng cũng đến lúc phải đứng lên. Tôi xin phép anh cho tôi trả tiền. Thấy anh chần chừ, tôi bồi thêm một câu cho chắc ăn "Anh làm cho nhà nước, lại không tham ô hối lộ th́ không thể nào giầu bằng tôi được". Anh lại ngần ngừ, chắc là kiếm lư do để dành trả tiền. Cuối cùng anh nói "Lần này tôi rủ anh, thành ra để tôi lo, lần sau tới phiên anh". Đồng ư. Tôi luôn đứng hạng bét trong chuyện dành giật, dành trả tiền cũng không ngoại lệ.

Tôi chịu nợ Phương Nam một chầu, cái thứ nợ rất cần thiết cho t́nh bằng hữu. Thế mới có cớ t́m nhau để đ̣i và để trả nữa chứ. Trong khi chờ tính tiền anh nói: "Ước ǵ một ngày nào đó ḿnh được ngồi như thế này với các anh H, anh T, anh L, anh K. và nhiều người khác nữa ở Sài G̣n hay ở Đà Nẵng, Hà Nội ǵ đó. Muốn nói ǵ th́ nói mà không phải sợ ai làm phiền ḿnh". Tôi chưa hề gặp ai trong số những người anh kể, dù chúng tôi đều quen biết họ qua thư từ. H́nh như anh cũng chưa, nhưng tôi cũng ước mong như vậy.

Thật khó mà tưởng tượng được. Trong khi anh c̣n đi học ở Hà Nội và chỉ lo lớn lên sẽ không c̣n "quân xâm lược Mỹ" để làm anh hùng đánh Mỹ th́ tôi và gia đ́nh ở miền Trung đang chạy gần chết để tránh cuộc chiến "chống xâm lược" đó. Nay chúng tôi cùng ngồi chung bàn, cùng nói một thứ tiếng với những trao đổi tâm đắc.

Những ngày tháng 5.1975, khi cuộc chiến mới tàn và tương lai tan tành trước mắt, tôi có ghé thăm bà cô ở Sài G̣n. Bên cạnh nhà bà có một gia đ́nh khá nhanh chân, đă rời Việt Nam từ tuần trước, bỏ nhà. Trong khi họ hàng của họ th́ nhanh tay cho nên căn nhà trống trơn, không c̣n đồ đạc ǵ, ngay cả hệ thống ṿi nước. Một nhóm bộ đội đến đóng chốt ở đó. Đang đêm nóng bức họ gọi cửa xin nước, bà cô lấy một b́nh nước bự trong tủ lạnh trao qua bên kia cho họ. Bà kể lại, giả giọng người bộ đội, bà nghe anh ta nói bên kia rào, với một bạn đồng ngũ của anh: "Này cậu, cái nước chi mà nó mát lạ ?". Tôi không khỏi ph́ cười v́ dáng điệu của bà cô. Nhưng tôi vội hỏi bà là anh chàng nào, bà chỉ ngay người bộ đội đang đứng đấu láo với lũ trẻ quỉ quái trong xóm. Bọn con nít thích hỏi đi hỏi lại một câu: " Ngoài Bắc có TV tủ lạnh không?", để nghe anh chàng bộ đội tội nghiệp kia trả lời "TV tủ lạnh chạy đầy đường" làm tṛ cười cho chúng.

Tôi đă để tâm t́m những người mới vào mà biết nói thật, để chuyện tṛ. Nhưng chỉ hoài công. Nghe bà cô kể anh chàng bộ đội, tôi vội mừng. Nhưng là mừng hụt. Cái câu hỏi chân thật của anh bộ đội chỉ là "sự cố" của một khoảnh khắc "thiếu cảnh giác". Thế thôi. Mọi sự trở lại b́nh thường. Anh tiếp tục nói dối một cách chân thành, để sống.

Suốt mấy năm sau đó ở Việt Nam tôi không gặp được một công dân mới nào có khả năng nói thật. Tôi bàng hoàng. Tới ngày rời Việt Nam cũng chưa gặp được ai. Tôi thất vọng.

Ở Úc tôi t́m được những người "bộ đội" nói thật, nhưng chỉ qua các sách vở bị cấm tại Việt Nam. Khi đọc và gặp Phương Nam tôi biết là ḿnh đă gặp lại được h́nh ảnh của người bộ đội năm xưa. Tôi mừng v́ tôi sai. Phương Nam đă chứng minh cho tôi biết là c̣n, và c̣n rất nhiều những người Việt có khả năng nói thật, suy nghĩ độc lập, không vênh váo, không hằn học và rất tỉnh táo. Họ chỉ chưa dám ra mặt đó thôi.

Nhà Phương Nam đang ở cách chỗ tôi khoảng ba mươi cây số. Mai này anh về Việt Nam th́ c̣n xa hơn, cả chục ngàn cây số. Một khoảng cách địa lư dài. Nhưng tâm tư của chúng tôi về một nước Việt Nam Dân Chủ Tự Do thật sự th́ chỉ cách nhau một khoảng bằng bề ngang sợi tóc. Tôi vui mừng v́ tôi sai.

 

Trà Bồng.
Australia - Tháng 11. 2001.