|
|
|
Một người tỵ nạn Việt Nam
đến Hoa Kỳ được bảo trợ về miền Nam tiểu bang Virginia, tình cờ tìm hiểu về
cuộc nội chiến gần 150 năm về trước có thể chợt thấy một vài thời điểm tương
đồng với chuyện quê hương. Tháng 4 của Hoa Kỳ cũng là
một ngày tháng đáng lưu ý của lịch sử. Cuộc nội chiến Nam Bắc Hoa
Kỳ bắt đầu vào ngày 12 tháng 4-1861. Bốn năm sau vào ngày 9 tháng 4-1865,
tướng Lee của miền Nam đầu hàng tướng Grant của miền Bắc. Cuộc chiến tranh với hàng
trăm trận đánh tại miền Ðông Hoa Kỳ trong trọn vẹn 4 năm đã làm cho quân hai
bên chết 620 ngàn và hàng triệu người bị thương tích. Miền Bắc thắng trận,
thống nhất đất nước, giải phóng nô lệ và hy sinh thêm vị anh hùng Mỹ quốc. Ðó
là tổng thống Lincoln. Trong trận đánh cuối cùng,
quân miền Bắc chiếm được Richmond là thủ đô của miền Nam vào ngày 2 tháng
4-1865. Hai ngày sau tổng thống Lincoln của Hoa Thịnh Ðốn đến thị sát
Richmond, bước vào dinh tổng thống miền Nam đã bỏ chạy. Tiếp theo là tướng
Lee đầu hàng ngày 9 tháng 4 và vào ngày 15 tháng 4-1865, tổng thống Lincoln
bị ám sát chết. Vị tổng thống thứ 16 trở
thành vĩ nhân thống nhất đất nước và giải phóng nô lệ nhưng chỉ vui với chiến
thắng chưa được một tuần lễ. Ða số thính giả và độc giả
của Dân Sinh cả báo lẫn đài, dù đã mang quốc tịch Mỹ nhưng vẫn nhớ về quốc
tổ, về Trưng Vương và các anh hùng dân tộc Việt Nam. Có lẽ sau 30 năm tỵ nạn,
di dân Lạc Hồng tại Hoa Kỳ mang quốc tịch Mỹ, chúng ta cũng cần biết thêm chút
lịch sử của Hiệp Chủng Quốc với các dữ kiện căn bản của chương trình trung
học. Số là sau chiến tranh dành
độc lập, Mỹ thắng Anh trở thành Hoa Kỳ với tổng thống Washington thì tiếp
theo đến trận nội chiến chia đôi Nam Bắc là một vết thương đau đớn nhất. Vào thời kỳ đó, nước Mỹ gồm
các tiểu bang Ðông Bắc có thủ đô Hoa Thịnh Ðốn chủ trương giải phóng nô lệ.
Tổng thống Hoa Kỳ là luật sư Lincoln tuyên bố quốc gia không thể có hai luật,
một nửa có nô lệ, một nửa không. Quân chính phủ miền Bắc gọi
là quân đội Potomac, lấy tên của dòng sông diễm lệ chạy qua thủ đô. Các tiểu
bang miền Nam sống về canh nông quyết đòi giữ lại chế độ nô lệ để khai thác
cho nông nghiệp. Tổng thống miền Nam là ông Davis. Thủ đô là Richmond và quân
đội do tướng Lee chỉ huy được gọi là quân đội Virginia. Nội chiến xảy ra trong hai
nhiệm kỳ của ông Lincoln từ 1861 đến 1865 với hai vị tướng chỉ huy sau cùng
là tướng Ulysses S. Grant của miền Bắc và tướng Robert E. Lee của miền Nam.
Tuy miền Nam với các tiểu bang ly khai cũng bầu ra một tổng thống là ông
Jefferson Davis nhưng nhân vật anh hùng miền Nam là tướng Lee. Khi cuộc chiến
Nam Bắc bùng nổ, nước Mỹ chia đôi. 11 tiểu bang miền Nam ly khai với 9 triệu
dân và thêm 4 triệu dân nô lệ da đen. Chính phủ liên bang Hoa Kỳ còn lại 21
tiểu bang miền Bắc với 20 triệu dân. Ông Robert Lee nguyên là
tướng lãnh của quân đội Hoa Kỳ nhưng gốc người miền Nam. Ông đã từng là chỉ
huy trưởng trường West Point. Tháng 4-1861 khởi chiến Nam
Bắc, tướng Lee được đề nghị chỉ huy quân đội miền Bắc nhưng ông không nhận và
xin từ nhiệm để về đầu quân miền Nam tại Richmond, tiểu bang Virginia. Ông
nói là không thể quay lưng với nơi ông đã sinh ra và trưởng thành. Trong chiến tranh, ông lập
được nhiều chiến công và là vị tư lệnh sau cùng của miền Nam đã quyết định
đầu hàng. Khi thủ đô Richmond của
chính phủ miền Nam bị thất thủ, các sĩ quan đề nghị rút vào rừng đánh du kích
nhưng tướng Lee không chấp nhận. Cuộc chiến tranh tương tàn
đẫm máu làm tổn hại hàng triệu sinh linh Hoa Kỳ, tan nát các đô thị miền Ðông
và vùng Virginia. Tất cả đã thể hiện trong tác phẩm và cuốn phim bất hủ Cuốn
Theo Chiều Gió mà chúng ta đã đọc cũng như coi nhiều lần suốt thời niên
thiếu. Ngay cho đến bây giờ, tác
phẩm này vẫn còn là loại tài liệu được đem dạy ở trường học với sự say mê và
hãnh diện của nhiều thế hệ Hoa Kỳ. Ðó là những bài học gì mà
chiến tranh, giết người, đốt nhà, nồi da nấu thịt đã đem lại cho thế hệ nối
tiếp. Chúng tôi xin duyệt lại cùng quý vị câu chuyện hậu chiến Hoa Kỳ để so
sánh với bài học chiến tranh Việt Nam. Trước tiên bắt đầu về câu
chuyện đầu hàng. Sau chiến tranh, nước Mỹ sưu tầm và dựng lên khắp miền Ðông
hàng trăm viện bảo tàng. Mỗi tiểu bang ít nhất là một viện bảo tàng. Mỗi trận
đánh trên trận địa xưa cũ với các di tích đều có một viện bảo tàng. Bằng hội họa, nhiếp ảnh, dữ
kiện, thêm vào âm thanh ánh sáng người ta dựng lại lịch sử các cuộc thương
thuyết, các cuộc điều binh và các trận liệt. Quân hai bên Nam Bắc, quân xanh,
quân đỏ, các tướng lãnh, sĩ quan, binh sĩ và dân chúng. Những cái chết đau thương
và anh hùng của cả hai bên, những mối tình bất hủ, tràn đầy hình ảnh em hậu
phương, anh tiền tuyến. Không phải hàng trăm mà có
đến hàng ngàn tác phẩm điện ảnh về chiến tranh Nam Bắc. Cả những phim vĩ đại
mới ra đời trong vài năm gần đây vẫn còn hình ảnh của cuộc nội chiến ngày
xưa. Cuộc nội chiến đau thương
xưa cũ đã là niềm cảm hứng cho tinh thần nhân bản xây dựng trên tro tàn của
một thời nội chiến Hoa Kỳ. Xin nhắc lại một lần nữa,
bài học phải bắt đầu từ câu chuyện đầu hàng. Ðúng như vậy, trong hàng
trăm bảo tàng viện về Civil War của Hoa Kỳ, thì viện bảo tàng Appomattox
Court House ở Virginia là nơi nổi tiếng nhất vì dựng lên ngay tại ngôi nhà
tướng Lee đã đến ký văn bản đầu hàng ngày 9 tháng 4-1865. Tại đây, câu chuyện về vị
tướng phe bại trận miền Nam lại được viết ra và hình ảnh của ông lại được
chiêm ngưỡng nhiều hơn cả phe thắng trận. Lịch sử ghi lại rằng vào
sáng ngày 9 tháng 4 cách đây 140 năm, thủ đô miền Nam là Richmond thất thủ,
kỵ binh của miền Bắc cùng với 3 quân đoàn bộ binh vây hãm quân miền Nam hết
đường tháo lui. Bộ tham mưu của tướng Lee
đề nghị phân tán để giữ lực lượng đánh du kích, nhưng tướng Lee quyết định
đầu hàng. Vị danh tướng của Hoa Kỳ trải qua bao nhiêu chiến thắng nhưng sau
cùng vì quân số và Tiếp Vận bị giới hạn nên đành bất lực chấp nhận thua cuộc.
Với lá thư riêng ông gửi cho tướng Grant của miền Bắc yêu cầu thu xếp buổi
họp mặt. Ông Grant nhận được thư hết
sức vui mừng và bỗng nhiên thấy hết ngay cơn bệnh nhức đầu ghê gớm hành hạ
ông từ nhiều ngày qua. Vị tư lệnh miền Bắc ra lệnh
nghiêm cấm các sĩ quan và binh sĩ trực thuộc không được tỏ ra bất cứ hành
động nào vô lễ với ông tướng tư lệnh miền Nam bại trận. Trưa ngày lịch sử 9
tháng 4-1865, tướng Lee và một đại tá tùy tùng cưỡi ngựa vượt qua phòng tuyến
đến nơi hẹn ước. Hình ảnh ghi lại hai người đi qua đoàn quân nhạc của lính
miền Bắc thổi kèn chào đón. Các sĩ quan miền Bắc đưa vị tư lệnh miền Nam vào
phòng họp. Nửa giờ sau tướng Grant và đoàn tùy tùng miền Bắc đến. Cả hai vị tư lệnh đã biết
nhau trong cuộc chiến tranh với Mễ Tây Cơ. Họ đã nhắc lại một thời bên nhau
trong quá khứ. Tướng Grant sau này thú nhận là ông rất ngần ngại và thực sự
hổ thẹn khi phải hỏi tướng Lee nói về quyết định đầu hàng. Theo quy luật
chiến tranh thời đó, quân miền Nam phải giải giới, tước bỏ khí giới và quân
dụng. Tự do trở về quê cũ như các dân thường. Tướng Lee đồng ý nhưng chỉ đòi
hỏi một điều sau cùng là yêu cầu cho binh sĩ của ông được giữ lại lừa ngựa,
vì lính miền Nam đem ngựa từ các nông trại của họ đi chiến đấu. Không phải ngựa
của chính phủ như lính miền Bắc. Tướng Grant thỏa hiệp là sẽ
không sửa chữa chính thức trên văn bản nhưng thực tế sẽ cho lệnh để lính miền
Nam đem lừa ngựa về nhà mà xây dựng lại nông trại. Sau này khi viết về văn
bản đầu hàng, lịch sử ghi rằng đây là thỏa hiệp của những người quân tử (The
Gentlement Agreement). Trên các bảo tàng viện và đặc biệt là bảo tàng viên ở
Appomattox Virginia có tranh sơn dầu hình tướng Lee hiên ngang quắc thước
trong bộ quân phục xanh dương, tóc và râu bạc, thể hiện hình ảnh người Mỹ anh
hùng không bị khuất phục dù thua trận. Toàn thể nước Mỹ hiểu rằng khi một
người Mỹ bị nhục, thì dù là Mỹ miền Nam hay Mỹ miền Bắc cũng là một người Mỹ
bị sỉ nhục. Thực vậy, 140 năm sau,
chúng tôi đi thăm viện bảo tàng đầu hàng, cô Mary quản thủ cơ sở đã nói rằng
dù hình ảnh của miền Nam hay miền Bắc, lịch sử không muốn ghi lại các hình
ảnh xấu xa của bất cứ phe nào. Ở đây là nơi lưu giữ hình
ảnh của các anh hùng miền Nam lẫn miền Bắc. Ðặc biệt là hình ảnh của phe bại
trận lại được lưu ý hơn cả phe chiến thắng. Lá cờ rách của miền Nam thua trận
treo tại thủ đô Richmond bây giờ lại là bảo vật hào hùng của bảo tàng viện
đầu hàng. Và hình tướng Lee cưỡi ngựa
đi đến nơi họp mặt với đoàn quân nhạc miền Bắc chào đón. Hình tướng Lee ký
tên xong ra đi được sĩ quan và binh sĩ miền Bắc tiễn đưa và vẫy tay chào. Bây giờ hình tượng của
tướng Lee tràn ngập ở miền Nam Virginia. Câu lạc bộ Lee, bảo tàng viện Lee,
Fort Lee và các đồn trại của quân đội liên bang mang tên vị tướng thua trận
như là một biểu tượng anh hùng. Bởi vì người Mỹ đã thấm nhuần bài học rất Hoa
Kỳ. Bài học của người lính dũng cảm cả hai phe trong chiến tranh và người
quân tử của thời hậu chiến. Trong cuộc nội chiến tại
nước Mỹ vào thế kỷ 18, sau cùng được thua thì cũng vẫn là nước Mỹ và người
Mỹ. Lịch sử của Hoa Kỳ quá ngắn
ngủi và đạo lý của người dân tứ chiến như Hiệp Chủng Quốc thì vốn không thể
nào sánh với lịch sử và truyền thống đặc biệt của người Việt Nam. Nhưng sao
mà di sản tinh thần của cuộc nội chiến Việt Nam để lại không đẹp đẽ chút nào.
Những chiến binh anh hùng và đẹp đẽ nhất của miền Nam phải tập trung vào các
trại khổ sai. Vợ con bị xua đuổi lên rừng làm kinh tế mới. Cả miền Nam bị làm
nhục. Ðã vậy, câu chuyện vẫn chưa
xong. Qua bài học thứ hai, chúng tôi xin kể thêm về vấn đề nghĩa trang và mộ
phần của các liệt sĩ phe chiến bại tại Hoa Kỳ. Tại nước Mỹ có một nghĩa
trang quốc gia nổi tiếng khắp thế giới. Ðó là nghĩa trang Arlington. Ðây là
nghĩa trang chính thức của liên bang Hoa Kỳ, của người miền Bắc trong trận
chiến Bắc Nam. Sau cuộc nội chiến, các
tiểu bang miền Nam có hàng ngàn nghĩa trang lớn nhỏ chôn cất tử sĩ của phe
bại trận và trên đó luôn luôn có lá cờ gạch chéo đã một thời tung hoành trên
chiến trường. Ngay sau khi chiến tranh
chấm dứt, hoàn toàn không có tù binh, không có cải tạo tập trung, ai về nhà
đó, cùng xây dựng lại quê hương. Nghĩa trang bên nào bên đó
tự lo lấy, xấu đẹp tùy sức. Nhưng điều đáng ngạc nhiên là ngay tại nghĩa
trang quốc gia của phe miền Bắc ở thủ đô Hoa Thịnh Ðốn có một khu chôn cất tử
sĩ miền Nam với tượng đài gọi là Confederate Memorial. Cũng phải nói rằng,
thực sự sau nội chiến, dư vị cay đắng giữa Nam Bắc Hoa Kỳ vẫn còn nhiều. Dễ
gì mà trút bỏ hận thù ngay sau khi hai bên chết cả gần một triệu người mà một
số lớn đã giết nhau khi giáp mặt bằng gươm dao. Hai phe cùng đốt nhà của nhau
và cùng tàn phá đô thị và nông trại, đôi khi có cả những hành động dã man như
hãm hiếp và tàn sát trẻ em. Cuộc chiến nào mà không có những lần quá độ. Tuy nhiên, sau chiến tranh
Nam Bắc, Hoa Kỳ lại xảy ra chiến tranh với Mễ Tây Cơ nên hai miền hận thù có
dịp gần nhau và hàn gắn lại mối thương đau. Năm 1900 tức là hơn 40 năm
sau cuộc chiến, mở đầu cho giai đoạn hòa giải dân tộc và năm 1991 thì các
liệt sĩ miền Nam được cải táng đưa vào một khu đặc biệt trong nghĩa trang
Arlington gọi là Confederate Section. Tổng cộng gần 500 mộ phần quây tròn
chung quanh một tượng đài do nhà tạc tượng danh tiếng là điêu khắc gia Moses
Ezekiel thực hiện. Trên đỉnh của chân bệ hình
vòng cung như nóc Tòa Quốc Hội là hình tượng cao 32 feet của một thiếu phụ
tượng trưng cho miền Nam. Ðây là hình ảnh bà mẹ của phe bại trận đã có con
trai hy sinh cho cuộc chiến. Phía dưới là bài thơ đại ý như sau : Ở đây chẳng có vinh quang
hay tưởng lệ. Ðó là câu chuyện về các tử
sĩ của phe thua trận tại Hoa Kỳ. Cũng chẳng khác gì vần thơ
bất hủ của Thanh Nam dành cho Nghĩa Trang Quân Ðội miền Nam tại Biên Hòa. ... Ta như người lính vừa
thua trận ***
Vậy thì câu chuyện mộ phần
của phe thua trận của Việt Nam thì ra sao ? Chuyện Nghĩa Trang Quân Ðội
VNCH tại Biên Hòa mà chúng tôi đã có dịp giải bày. Chúng tôi có một ông bạn
làm thông dịch viên cho Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ vẫn có dịp hướng dẫn cho các
nhân viên cao cấp của Hà Nội đến Thủ Ðô Hoa Thịnh Ðốn. Tôi vẫn thường bảo
rằng ông nên dẫn khách lúc rảnh rỗi đi thăm bảo tàng viện "Ðầu
hàng" và nghĩa trang phe thua trận ở Arlington. Nơi đó thường dạy chúng ta
bài học làm người văn minh. Xem lại lịch sử, chiến cuộc
Nam Bắc Hoa Kỳ trong 4 năm rất khốc liệt, máu lửa và ghê gớm vô cùng. Trong một thời gian ngắn
các trận đánh dồn dập, các đô thị bốc cháy lửa cao ngút trời. Cũng tản cư,
cũng loạn lạc và chiến tranh để lại các cánh đồng toàn xác chết trong các
trận giáp lá cà, đâm chém nhau mặt đối mặt. Nhưng rồi vết thương nào
cũng phải được hàn gắn. Nước Mỹ đã có những bước ngoạn mục đầy màu sắc văn
minh ngay từ khi chiến tranh chấm dứt để chấp nhận và tôn trọng người bại
trận như những anh hùng. Phải chi những tướng lãnh vị quốc vong thân của Việt
Nam như Nguyễn Khoa Nam, Lê Văn Hưng, Lê Nguyên Vỹ, Trần Văn Hai của quân đội
Việt Nam Cộng Hòa mà hành xử như thế trong cuộc nội chiến Hoa Kỳ thì sẽ được
phe thù nghịch tại Hoa Thịnh Ðốn tôn vinh biết chừng nào. Trong chiến tranh và hậu
chiến luôn luôn cần có các nhà lãnh đạo, các tướng lãnh quân tử. Và nhà lãnh
đạo quân tử là phải biết xưng tụng các bậc anh hùng trong hàng ngũ kẻ thù,
biết nâng người xuống ngựa và biết tôn trọng các tử sĩ của hàng ngũ đối
nghịch. Chúng tôi viết lại câu
chuyện nội chiến Hoa Kỳ để tặng cho nhà cầm quyền Hà Nội, nhân dịp ông thủ
tướng Việt Nam đến Hoa Kỳ. Ông có thể nhận được viện trợ của Mỹ từ Bill Gate
ở Seattle, của George Bush ở White House nhưng bài học để trở thành con người
văn minh ông thủ tướng phải tìm ở nơi khác. Ðó là viện bảo tàng đầu
hàng và nghĩa trang phe bại trận miền Nam tại Thủ Ðô Hoa Thịnh Ðốn. Nước Mỹ
ngày nay còn hùng mạnh bởi vì biết tôn trọng giá trị của phe đối nghịch. Sống làm người dù ở hoàn
cảnh nào, cũng không bao giờ muộn để học làm người quân tử. Và về phần chúng
ta trong những mối đau thương của những người bại trận, niềm đau thương nhất
là ta đã bị đánh bại bởi những người không có khả năng quản trị đất nước, và
thiếu bản chất quân tử. Nhưng ta vẫn còn có thể sẽ
đem xuống nấm mồ những ước mơ lạc quan. Trăm năm sau vào một ngày nào đó, các
anh hùng của miền Nam sẽ được thế hệ con cháu Việt Nam cải táng vào Nghĩa
Trang Quân Ðội Biên Hòa. Con cháu người di dân có thể đem hài cốt chiến sĩ
VNCH ở bốn phương trời về yên nghỉ với chiến hữu ở quê nhà. Các du khách gốc
Việt sẽ xuống thăm Cần Thơ, Dinh Tư Lệnh, Quân đoàn 4 của ông Nguyễn Khoa Nam
ngày xưa đã trở thành bảo tàng viện của miền Nam. Du khách sẽ đứng trên cái
ban công mà tướng Nam đã đứng lần cuối vào sáng 1 tháng 5-1975, nhìn ra đại
lộ Hòa Bình. Người hướng dẫn sẽ chỉ cho khách du lịch nơi ông tướng đã tự
vẫn. Trong ngôi nhà này, người ta đã sưu tầm tất cả các vật dụng cũ của người
xưa với niềm tôn kính. Trước khi chết, tổng thống
Lincoln đã nói : "Người ta có thể từ bỏ mọi thứ, nhưng không ai
bỏ được lịch sử. Trước sau gì, lịch sử của bậc anh hùng sẽ phải được dựng lại
ở chính nơi mà những con người vĩ đại đã ngã xuống." Trong trận chiến tranh Nam
Bắc Việt Nam, nơi một anh hùng ngã xuống là Cần Thơ. Tên người anh hùng đó là
Nguyễn Khoa Nam. Ông là tướng Lee của miền Nam, ông là mặt trời tháng 4 của
Việt Nam. Lịch sử của 70 năm cách
mạng của cộng sản miền Bắc Việt Nam không có ai sánh bằng. Với ba tiếng
chuông thỉnh Phật và một phát súng vào đầu, Nguyễn Khoa Nam đã thể hiện cái
dũng của một thánh nhân. Trong thời kỳ nội chiến,
tướng Lee của miền Nam Hoa Kỳ đã may mắn gặp được tướng Grant của miền Bắc.
Người đã ngần ngại khi phải hỏi ông Lee về việc đầu hàng. Nhưng cả trăm danh
tướng miền Bắc Việt Nam không có ông tướng nào đóng được vai trò của tướng
Grant của Hoa Kỳ. Cuộc chiến đã 30 năm qua,
mà bây giờ những người Việt Nam chiến thắng vẫn chưa biết cách đối xử tử tế
với các tử sĩ miền Nam. Ðó thật là điều bất hạnh
cho Việt Nam. Giao Chỉ |