Cộng Sản Việt Nam và Tự Lực Văn Đoàn

Trích từ Diển Đàn Dân Chủ - 

From: knguyen@nrn1.NRCan.gc.ca (Kim Nguyen)
Date: 1997/12/04

- Bộ Biên tập Tự Lực Văn Đoàn gồm Nhất Linh Nguyễn Tường Tam, Khái Hưng Trần Khánh Giư, Tứ Ly tức Hoàng Đạo Nguyễn Tường Long, Thạch Lam tức Nguyễn Tường Lân (mất vì bịnh lao ngày 28/6/1942 tại làng Yên Phụ, ven Hồ Tây Hà Nội, hưởng dương 33 tuổi). Sau đó Bộ biên tập được tăng cường thêm bởi thi sĩ Thế Lữ, văn sĩ Thanh Tịnh, Đỗ Đức Thu, Vũ Đình Liên, họa sĩ Nguyễn Gia Trí và Nguyễn Cát Tường.

Nhất Linh tên thật là Nguyễn Tường Tam. Ở tuổi thanh xuân, ông thi vào trường Đại Học Y Khoa nhưng sau đó lại bỏ để thi và đỗ vào trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương khóa 1924. Rồi sau đó ông sang Pháp du học vào năm 1927.

Nhất Linh về VN năm 1930 sau khi đã qua trường học làm báo ở Paris và đỗ bằng cử nhân khoa học (Lý và Hóa). Năm 1932, ông đứng ra làm chủ bút tờ Phong Hoá và năm 1933 tuyên bố thành lập nhóm Tự Lực Văn Đoàn với các văn nghệ sĩ cộng sự

- Sau 1945, Tự Lực Văn Đoàn công khai hoạt động với lập trường rõ rệt : chống Cộng, bài phong, đả thực. Trong giai đoạn này, nhóm Tự Lực Văn Đoàn dùng tờ báo "Việt Nam" và tờ tuần báo "Ngày Nay Kỷ Nguyên Mới" để làm cơ quan tuyên truyền. Hoạt động được một thời gian nhóm này bị Việt Minh -- tức CS theo CS Quốc Tế và văn hóa Mácxít -- khủng bố nên tan rả.

- Sau khi chiến tranh Việt - Pháp bùng nổ chỉ được vài tháng thì Khái Hưng, một trong những sáng lập viên của Tự Lực Văn Đoàn, đã bị Công an CS bắt và giam tại "Trại Hối thất Chính trị phạm" ở Liên khu 3 ở Lạc Quần, Trực Ninh . Sau đó, ông bị CS thủ tiêu bằng cách nhốt ông vào bao bố và dìm chết tại bến đò Cựa Gà thuộc Phủ Xuân Trường vào năm 1947.

CS và Tự Lực Văn Đoàn

Theo Thái Việt (Quốc Gia, 15/1/96)

Đọc mấy lời phát biểu của Bộ trưởng Văn hóa Trung Quốc Lưu Đức Trung trên báo Toàn Cảnh, số 61, 8/1995 về vấn đề văn hóa với giáo sư VNCS Lương Ngọc Toản có đoạn :

"Cần phải thấy rằng Trung Quốc tiến hành cải cách thể chế kinh tế chứ không phải tiến hành cải cách thể chế XHCN. Chế độ XHCN về cơ bản không thay đổi bản chất của nó. Văn hóa là kiến trúc thượng từng của chế độ xã hội XHCN lại càng không thể thay đổị Vì vậy Trung Quốc vẫn thực hiện các phương châm sau :

- Văn hóa, nghệ thuật phải phục vụ thể chế chính trị.

- Trăm hoa đua nở. trăm nhà đua tiến theo định hướng XHCN.

- Dương vi trung dụng, cổ vi kim dụng (Lấy ngoài phục vụ trong, lấy cổ phục vụ kim).

Nguyên tắc đặt XHCN lên đầu trong nền văn hóa nghệ thuật là không thay đổi, vì bản chất của XHCN là không thay đổi". Nghe lạ tai quá vì theo học thuyết Mác-Lê :"Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng", "Cơ sở kinh tế thay đổi thì tất cả cái kiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều nhanh chóng".

Đúng như Mác nói, khi có cải cách kinh tế (hạ tầng) thì thượng tầng (văn hóa, nghệ thuật...) cũng bị đảo lộn.

Trước đây, về sáng tác văn nghệ người ta lấy chủ nghĩa hiện thực xã hội làm gốc. Nói theo lối nói của các văn nghệ sĩ thời kỳ "đổi mới" là theo chủ nghĩa "đỏ hồng", cái gì của XHCN thì phải khen; còn thuộc đế quốc phong kiến thì tô đen . Do đó khi nhận định về nhóm Tự Lực Văn Đoàn, tất cả các nhà phê bình, các giáo sư đều phải dựa vào khuôn của Đảng mà viết mà giảng cho sinh viên, học sinh.

Trong bản báo cáo đọc tại hội nghị văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (1948), Trương Chinh, Tổng bí thư Đảng CSVN đã nhận định về nhóm Tự Lực Văn Đoàn như sau :

"Sau cơn khủng bố trắng 1930-1931, 1 sự buồn rầu u uất tràn ngập tâm hồn dân VN. Văn chương lãng mạn của Tự Lực Văn Đoàn ra đờị Tầng lớp tư sản không dám đấu tranh bằng chính trị và quân sự chống đế quốc nữa, bèn chuyển sang đấu tranh bằng văn hóa chống phong kiến (các báo Phong Hóa, Ngày Nay, tủ sách Tự Lực,...)

"Tiểu thuyết lãng mạn Tự Lực Văn Đoàn, về bản chất, mang màu sắc tiêu cực và thóat lỵ Cũng như mọi khuynh hướng lãng mạn tiêu cực khác, tiểu thuyết Tự Lực Văn Đoàn càng ngày càng xuống dốc. Thế giới quan, nhân sinh quan ngày càng lạc hậu suy đồi thì tác phẩm cũng không tránh khỏi đi vào con dường bế tắc của nghệ thuật tư sản. Đó là qui luật chung của văn học công khai thời kỳ dó" ("Chủ Nghĩa Mác và Vấn đề Văn Hóa VN", 1949).

Tể tướng về văn hóa Trường Chinh phán như trên, nên Thế Lữ (1 trong những cột trụ của Tự Lực Văn Đoàn) trong lớp Chỉnh huấn hồi tháng 6/1953 phải phụ họa:

"Chủ trương của Tự Lực Văn Đoàn không những không tiến bộ mà còn phản tiến bộ. Nó không có công mà còn có tội với nhân dân. Sau thất bại cách mạng tư sản, nhân dân càng bị áp bức và mê muội, Tự Lực Văn Đoàn tung ra khẩu hiệu yêu đời, vui vẻ, trẻ trung và nêu nhãn hiệu cải cách để lôi kéo tầng lớp thanh niên tiểu tư sản đang hoang mang trước thời cuộc. Văn thơ, tiểu thuyết của nó đề cao những tư tưởng phi vô sản, đưa thanh niên vào con đường lãng mạn, buông thả tự do cá nhân, thoát ly đấu tranh, trốn tránh thực tế,...

"Cùng với Hồn Bướm Mơ Tiên, Đời Mưa Gió, Đoạn Tuyệt, Lạnh Lùng, văn thơ của tôi đã góp pần vào cái thế độc tôn của Tự Lực Văn Đoàn và tăng thêm liều thuốc độc hại vào đầu óc thanh niên từ 1932 đến 1945... Ảnh hưởng đến nay vẫn chưa hết hẳn". ("Việt Nam Máu Lửa", Nghiêm Kế Tổ).

Phan Cự Đệ trong cuốn "Tiểu Thuyết VN Hiện Đại", tập I, nxb Đại học và Trung học Chuyên nghiệp, Hà Nội, 1978 cũng lên án :

"Tiểu thuyết của Nhất Linh và Khái Hưng hiện nay còn gây tác hại với học sinh và sinh viên ở các đô thị miền Nam và không phải không có ảnh hưởng đến 1 bộ phận nhỏ nào đó của độc giả miền Bắc. Tự Lực Văn Đoàn là 1 món nợ tinh thần cần phải được thanh toán và là 1 vấn đề văn học sử chưa được giải quyết triệt để .

"Không phải tự nhiên mà Khái Hưng và Nhất Linh tước hết mọi vũ khí đấu tranh về mặt tinh thần của con người, bắt con người quỳ mọp trước tôn giáo và mọi qui luật tự nhiên của xã hộị Tất cả những cái đó phản ảnh tâm lý bi quan, đầu hàng, thỏa hiệp của 1 tầng lớp đàn em, những người tiểu tư sản từng đi theo Ký Con, Nguyễn Thái Học và đã thất bại đau xót trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái .

"Về phương diện mỹ học, Tự Lực Văn Đoàn đề cao những quan điểm nghệ thuật suy đồị.. Quan điểm nghệ thuật thuần túy của nhóm Tự Lực Văn Đoàn đã bộc lộ 1 cách toàn vẹn trong 2 cuốn tiểu thuyết cuối cùng Đẹp và Thanh Đức của Khái Hưng.

"Những hoạt động của nhóm Tự Lực Văn Đoàn rất có lợi cho đế quốc. Âu hóa, vui vẻ, trẻ trung đưa thanh niên vào con đường trụy lạc sống gấp. "Yêu nhau đi trời hôm tối rồị..". Thực dân Pháp cũng chỉ mong thanh niên có thế ! Còn Hội Ánh Sáng, Hướng Đạo chỉ đánh lạc hướng thanh
niên vào con đường cải lương tư sản. Trong thời kỳ mặt trận dân chủ, những tổ chức này đã tranh chấp quần chúng với Đảng, làm cho quần chúng xa rời cuộc đấu tranh giai cấp. Không ít những trí thức, văn nghệ sĩ, những thanh niên học sinh đầy thiện chí nhưng ngây thơ đã đi vào con đường cải lương phản động. Truyện và tiểu thuyết Tự Lực Văn Đoàn thời kỳ đó cũng tập trung phục vụ đường lối chính trị của họ. Ngày 13/12/1936, Tự Lực Văn Đoàn hô hào lập Hội Ánh Sáng thì năm 1937 tiểu thuyết Gia Đình của Khái Hưng và năm 1938, tiểu thuyết Con Đường Sáng của Hoàng Đạo và Nhất Linh đã lý tưởng hóa những địa chủ tân học như cặp Hạc Bảo, Duy Thơ đang thi hành những cải cách như đào giếng, làm nhà ánh sáng, mở trường học, phát thuốc,
cứu tế cho nông dân ! Những tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn đã xuyên tạc cuộc đấu tranh giai cấp, chủ trương điều hòa mâu thuẫn giai cấp, đề cao bọn địa chủ tư sản.

"Tiểu thuyết lãng mạn Tự Lực Văn Đoàn có nhiều độc tố và điều nguy hiểm là những độc tố đó lại được bọc bởi 1 hình thức nghệ thuật khá quyến rũ và hấp dẫn.

"Đó là lý do cắt nghĩa tại sao bọn Nhân Văn Giai Phẩm chủ trương tái bản tiểu thuyết của Nhất Linh và Khái Hưng..."

Đó cũng là cách đánh giá của Phan Cự Đệ hồi năm 1974, hồi mà nhà văn CS Nguyễn Minh Châu gọi là "nền văn học minh họa", vì "Các nhà văn ta trong mấy chục năm qua được chăm sóc, chăn dắt kỹ lưỡng quá và phần đông (nếu không nói là tất cả) đều bị coi là có tì vết trong lịch sử đời cầm bút, do đó đã xảy ra tình trạng "né tránh, che chắn, rào đón, đối phó". Trong mỗi nhà văn hình như có 2 ngòi bút : một ngòi bút cho dân chúng đọc, 1 ngòi bút cho lãnh đạo đọc, mà ngòi bút thứ hai đã trở nên tài hoa và có kinh nghiệm" .

Nhưng...

Khi có "cuộc đổi mới tư duy", thì Phan Cự Đệ lại thú nhận:

"Chúng ta đang nhìn nhận lại 1 hiện tượng văn học mà trước đây do điều kiện lịch sử, việc đánh giá có chỗ khe khắt hoặc chưa toàn diện.

"Đó là những hiện tượng như Tự Lực Văn Đoàn, Vũ Trọng Phụng... Chuyên luận về Tự Lực Văn Đoàn của chúng tôi nhằm đánh giá lại những đóng góp của Tự Lực Văn Đoàn đối với văn học thời kỳ 1932-1940 nói riêng cũng như đối với nền văn học VN hiện đại nói chung".

Cũng theo "Tự Lực Văn Đoàn, Con Người và Văn Chương", nxb Văn Học, Hà Nội 1990, Phan Cư Đệ khen ngợi hết lời và cho rằng Tự Lực Văn Đoàn rất đáng để học hỏi :

"Trong phạm trù ý thức hệ tư sản, Tự Lực Văn Đoàn đã phần nào nói lên khát vọng của dân tộc dân chủ của đông đảo quần chúng, chủ yếu là của tầng lớp tiểu tư sản trí thức và viên chức thành thị. Tự Lực Văn Đoàn không đặt vấn đề giải phóng xã hội nhưng đã đấu tranh đòi giải phóng bản ngã, đặc biệt đấu tranh cho tự do hôn nhân, cho quyền sống của người phụ nữ chống lại sự ràng buộc khắt khe của lễ giáo phong kiến ."

"Các nhà "thơ mới" trong Tự Lực Văn Đoàn đã góp phần làm phong phú hơn thế giới nội tâm của con người, mở ra trước bạn đọc 1 thiên nhiên, 1 đất nước quê hương đầy cảm xúc và thanh sắc, mang đến 1 cái tôi cá thể hóa trong cách cảm thụ thế giới của thi cạ Tự Lực Văn Đoàn cũng
đả kích gay gắt bọn phong kiến quan liêu, nhất là bọn quan lại ôm chân thực dân Pháp và biểu lộ 1 thái độ cảm thông chân thành đối với đời sống nghèo khổ của dân quệ

"Một số tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn đề cao tinh thần dân tộc : những khách chinh phu trong thơ Thế Lữ, trong tiểu thuyết Đôi Bạn, Đoạn Tuyệt có tinh thần yêu nước, yêu dân, có thái độ phủ nhận cái xã hội thối nát đương thời, tuy lý tưởng của họ còn mơ hồ yếu ớt và đượm màu sắc cải lương chủ nghĩạ

"Tự Lực Văn Đoàn có hoài bão về 1 nền văn hóa dân tộc và thực sự đã có đóng góp lớn cho nền văn học dân tộc. Hoạt động văn chương lúc đó là chuyện sang trọng, thiêng liêng, là lý tưởng sống của 1 lớp ngườị Không làm được cách mạng thì làm văn chương, gửi tâm sự yêu nước vào lòng yêu nước, quê hương, yêu tiếng Việt.

"Cho nên bgười ta đã đi vào văn chương với tất cả niềm say mê và tâm huyết của mình. Tự Lực Văn Đoàn đã góp phần rất quan trọng vào việc canh tân văn học, xây dựng văn học VN hiện đạị

"Nhờ tiếp thu được những ảnh hưởng của nền văn học hiện đại phương Tây, Tự Lực Văn Đoàn đã đẩy các thể loại báo chí, tiểu thuyết, thơ kịch, truyện ngắn tiến lên 1 bước về phía trước. Về phương diện văn học sử, Nhất Linh, Khái Hưng đã có những đóng góp quan trọng trong
việc xây dựng 1 nền tiểu thuyết hiện đại .

"Tự Lực Văn Đoàn đã tiếp thu được những ảnh hưởng của cả phương Tây và phương Đông, của truyền thống văn học dân tộc để xây dựng nền tiểu thuyết VN hiện đạị

"Một điểm nữa cũng đáng biểu dương là tổ chức gọn nhẹ của Tự Lực Văn Đoàn chỉ có 7 người mà tập hợp được 1 lực lượng cộng tác đông đảo, gây 1 phong trào văn học rộng lớn trong toàn quốc.

"Chỉ trong 7 người mà quản lý 1 tờ báo hằng tuần, 1 nhà xuất bản, 1 nhà in lớn và làm nên cơ ngơi, sự nghiệp, giữ 1 vai trò gần như là chủ chốt trên văn đàn trong suốt 10 năm trời ! Thật là 1 kinh nghiệm về tổ chức đáng để cho chúng ta nghiên cứu học tập".

Sợ ý kiến của mình bị lẻ loi, Phan Cự Đệ có nhắc lại ý kiến của Giáo sư Hoàng Xuân Hãn : "Nhóm Tự Lực Văn Đoàn không phải là nhóm duy nhất nhưng là nhóm quan trọng nhất và là nhóm cải cách đầu tiên của nền văn học hiện đại". (Sông Hương, số 37, 4/1989).

Ngoài ra 1 tác giả khác như Chu Giang Nguyễn Văn Lưu còn đi xa hơn nữa :"Sau thơ mới, sau Tự Lực Văn Đoàn, đến nay chưa có 1 cuộc cách mạng văn học nàọ..".

Qua trên ta thấy, nếu CS không "cởi mở tư duy" thì Phan Cự Đệ đã không dám viết lại nhận định của mình về nhóm Tự Lực Văn Đoàn, quay 180 độ với các ý kiến theo minh họa, làm vừa lòng cấp trên.

Mấy năm nay, sau cuộc đổi đời của các nước CS phương Tây, CS phương Đông lại run sợ ra lệnh bịt miệng các trí thức nói chung và nhà văn nhà báo nói riêng.

Bộ trưởng Văn hóa Trung Quốc Lưu Đức Trung tuyên bố :

"Trung Quốc không cho phép lập nhà xuất bản tư nhân, không có hãng phim tư nhân, chỉ có thể cho phép 1 số đoàn nghệ thuật tư nhân. Cả nước Trung Quốc có 2200 tờ báo, 500 nhà xuất bản. Trung ương chỉ nắm những báo lớn và nhà xuất bản lớn, còn phần cấp tỉnh và thành phố các báo địa phương, phân cho các ngành quản lý báo của ngành, nhà xuất bản của ngành.

"Các xuất bản phẩm và văn hóa phẩm được qui định chặt chẽ việc thẩm định. Đối với phim và băng hình, phải được Hội đồng Thẩm định thuộc Bộ Phát thanh, Truyền hình, Điện ảnh của Trung Quốc lập ra thẩm định trước khi phát hành; còn các xuất bản phẩm thì giám đốc nhà xuất bản phải chịu trách nhiệm về nội dung.

"Trung Quốc có thái độ rất nghiêm khắc đối với nhà xuất bản. Xuất bản phẩm của nhà xuất bản phải đạt được 100%. Nếu xuất bản được 99 cuốn sách tốt, song để 1 cuốn sách xấu lọt ra thị trường thì nhà xuất bản bị đóng cửa". (Toàn Cảnh số 61).

Chánh quyền CSVN áp dụng y chang kinh nghiệm khóa mồm khóa miệng trí thức bằng cách trên, nên vài năm gần đây số sách xuất bản rất ít so với thời kỳ mới "đổi mới", đa số là các sách khảo cứu về thời xưa vô thưởng vô phạt, chính vì vậy quần chúng cũng không thèm để ý vì không đáp ứng được lòng mong mỏi về các vấn đề bức xúc của xã hội, nên số lượng in thật khiêm tốn, thường là 1000 cuốn, có khi 500 cuốn trên tổng số cả chục triệu dân, trong đó có hàng triệu người đã học qua bậc trung học, hàng trăm ngàn sinh viên đã tốt nghiệp đại học.

Đúng như 1 nhà văn đã nói văn hóa, văn nghệ của nước ta dưới ách CS cũng nghèo nàn như đất nước chúng ta vậỵ